EU Battery Regulation (EU) 2023/1542 and Digital Battery Passport: A Comprehensive Guide for Turkish Exporting Manufacturers

Yeni bir dönem: Direktiften Tüzüğe geçiş

Avrupa Birliği, bataryalarla ilgili kurallarını köklü biçimde yeniledi. 2006 tarihli eski Batarya Direktifi (2006/66/EC) yerini, doğrudan uygulanabilir bir Tüzüğe, yani (EU) 2023/1542 sayılı Batarya Tüzüğü’ne bıraktı. Bir “direktif”in üye devletlerce ayrı ayrı iç hukuka aktarılması gerekirken, bir “tüzük” tüm AB’de aynı anda ve aynı şekilde bağlayıcıdır. Bu, üretici açısından şu anlama gelir: 27 farklı ulusal mevzuat yerine tek bir kural seti.

Tüzük, bir bataryanın tüm yaşam döngüsünü kapsar: hammaddenin tedarikinden tasarıma, üretimden piyasaya arza, kullanımdan toplama ve geri dönüşüme kadar. Amaç, AB pazarındaki bataryaları daha sürdürülebilir, daha izlenebilir ve döngüsel ekonomiye daha uyumlu hâle getirmektir. Yükümlülükler tek seferde değil, yıllara yayılan kademeli bir takvimle devreye giriyor.

• Eski çerçeve: Direktif 2006/66/EC (üye devletlerce iç hukuka aktarılırdı)
• Yeni çerçeve: Tüzük (EU) 2023/1542 (tüm AB’de doğrudan bağlayıcı)
• Kapsam: hammadde, tasarım, üretim, kullanım, toplama ve geri dönüşümün tamamı
• Yürürlük mantığı: tek seferde değil, kademeli bir takvimle

Who will be affected?

Tüzük, AB pazarına sürülen neredeyse her batarya türünü kapsar. Bataryayı beş kategoriye ayırır ve yükümlülüklerin bir kısmını bu kategorilere göre farklılaştırır. Dolayısıyla “beni ilgilendirir mi?” sorusunun ilk yanıtı, ürününüzün hangi kategoriye girdiğini belirlemektir.

Kritik nokta şudur: Tüzük, bataryayı AB pazarına “kim” sürüyorsa onu sorumlu tutar. Ürününüzü bir AB’li ithalatçı veya distribütör aracılığıyla gönderiyor olsanız bile, o ürünün tüzüğe uygun olması ve gerekli teknik belgelerin hazır bulunması sizin tedarik zincirinizin sorumluluğundadır. Ayrıca cihazınızın içinde gömülü batarya bulunuyorsa (örneğin bir elektronik cihaz, el aleti veya hafif taşıt), bu batarya da tüzük kapsamına girer.

• Taşınabilir bataryalar (portable) — genelde ≤5 kg, çoğu tüketici cihazında
• SLI bataryaları — araç marş, aydınlatma ve ateşleme bataryaları (kurşun-asit akü gibi)
• Hafif taşıt bataryaları (LMT) — e-bisiklet, e-scooter gibi taşıtlar için
• Endüstriyel bataryalar — sanayi ve enerji depolama uygulamaları için
• EV (elektrikli araç) bataryaları — hibrit ve elektrikli araç çekiş bataryaları
• Bataryayı gömülü olarak içeren cihaz üreticileri de dolaylı olarak etkilenir

Temel yükümlülükler

Tüzük, bataryanın hem çevresel ayak izini hem de kullanıcı ile geri dönüşümcü açısından pratik yönlerini düzenler. Bu yükümlülükler kategoriye ve takvime bağlı olarak devreye girer; hepsi her batarya için aynı anda geçerli değildir. Aşağıdaki başlıklar tüzüğün getirdiği ana yükümlülük gruplarıdır.

Bu yükümlülüklerin bir bölümü (özellikle karbon ayak izi ve geri dönüştürülmüş içerik eşikleri) Avrupa Komisyonu’nun çıkaracağı tamamlayıcı metotlara (delege ve uygulama tasarrufları) bağlıdır. Bu tamamlayıcı metotlar geciktikçe ilgili uygulama tarihleri de ötelenebilmektedir. Bu nedenle kesin uygulama gününü planlarken güncel AB duyurularını takip etmek gerekir.

• Karbon ayak izi beyanı: EV, endüstriyel ve LMT bataryaları için ayak izinin hesaplanıp beyan edilmesi (kademeli takvim, tamamlayıcı metotlara bağlı)
• Geri dönüştürülmüş içerik: kobalt, kurşun, lityum ve nikel için önce beyan, ardından asgari yüzde eşikleri (2028 sonrası, kademeli)
• Performans ve dayanıklılık: belirli batarya türleri için asgari performans ve ömür kriterleri
• Sökülebilirlik ve değiştirilebilirlik: taşınabilir bataryaların son kullanıcı tarafından kolayca çıkarılıp değiştirilebilmesi
• Zorunlu toplama, geri dönüşüm hedefleri ve genişletilmiş üretici sorumluluğu (EPR)
• Etiketleme, CE işareti ve QR kod ile bilgiye erişim

Dijital Batarya Pasaportu nedir?

Dijital Batarya Pasaportu (DBP), her bataryanın kendine ait, elektronik ortamda tutulan bir kimlik kaydıdır. Bataryanın üzerindeki bir QR kod aracılığıyla erişilir ve bataryanın kökeni, bileşimi, karbon ayak izi, geri dönüştürülmüş içerik oranı, performans/dayanıklılık verileri ve yaşam sonu bilgileri gibi verileri içerir. Amaç, tedarik zinciri boyunca şeffaflık ve izlenebilirlik sağlamak; kullanıcıların, tamircilerin ve geri dönüşümcülerin doğru bilgiye ulaşmasını kolaylaştırmaktır.

Pasaport, tüzüğün en çok konuşulan yeniliğidir çünkü fiziksel bir ürüne bağlı, sürekli güncellenebilen bir veri altyapısı gerektirir. Bu, üreticinin ürün, tedarik ve sürdürülebilirlik verilerini bugünden derli toplu biçimde toplamaya başlamasını zorunlu kılar. Pasaport yükümlülüğü, başlangıçta öncelikle EV bataryaları, hafif taşıt (LMT) bataryaları ve kapasitesi 2 kWh’nin üzerindeki endüstriyel bataryalar için gündemdedir.

Bu yazıda ele alınan bilgiler nesnel bilgilendirme amaçlıdır; herhangi bir belgelendirme, uygunluk değerlendirmesi veya CE işareti hizmeti taahhüdü değildir. Pasaport ve uygunluk yükümlülüklerinizin ürününüze nasıl uygulandığını, yetkili bir uygunluk değerlendirme kuruluşu ve hukuk danışmanınızla değerlendirmeniz önerilir.

• QR kod ile erişilen, bataryaya özel elektronik kimlik kaydı
• İçerik: köken, bileşim, karbon ayak izi, geri dönüştürülmüş içerik, performans ve yaşam sonu bilgileri
• İlk kapsam: EV, LMT ve 2 kWh üzeri endüstriyel bataryalar
• Üreticiye etkisi: ürün ve sürdürülebilirlik verilerinin bugünden yapılandırılması

Important dates

Tüzük 17 Ağustos 2023’te yürürlüğe girdi ve genel uygulama 18 Şubat 2024 itibarıyla başladı. Bundan sonrası kademeli bir takvimdir. Aşağıdaki tarihler tüzük metnindeki nominal tarihlerdir; ancak karbon ayak izi ve geri dönüştürülmüş içerik gibi bazı yükümlülükler, Komisyon’un çıkaracağı tamamlayıcı metotların yayımına bağlı olduğundan pratikte ötelenebilmektedir.

Türk üreticileri açısından bugün en net ve en kritik tarih, 18 Şubat 2027’dir: bu tarihte belirli bataryalar için Dijital Batarya Pasaportu (QR kod ile) devreye girer ve aynı takvimde taşınabilir bataryalarda sökülebilirlik/değiştirilebilirlik yükümlülüğü uygulanır.

• 17 Ağustos 2023 — Tüzük yürürlüğe girdi
• 18 Şubat 2024 — Genel uygulama başladı
• 18 Ağustos 2025 — Eski Direktif 2006/66/EC yürürlükten kalktı (yaklaşık iki yıl sonra)
• 18 Şubat 2025 (nominal) — EV bataryaları için karbon ayak izi beyanı (tamamlayıcı metot geciktiği için ötelenebilir)
• 18 Şubat 2026 (nominal) — 2 kWh üzeri şarj edilebilir endüstriyel bataryalar için karbon ayak izi beyanı
• 18 Şubat 2027 — Dijital Batarya Pasaportu + QR kod (EV, LMT ve 2 kWh üzeri endüstriyel bataryalar) ve taşınabilir bataryalarda sökülebilirlik/değiştirilebilirlik
• 18 Ağustos 2028 ve sonrası — Geri dönüştürülmüş içerik beyanı; asgari eşikler 2031 ve sonrasında kademeli olarak yürürlüğe girer

What does this mean for Turkish manufacturers?

AB, Türkiye’nin en büyük ihracat pazarıdır ve batarya/akü ile bataryalı elektrikli cihazlar bu ticaretin önemli bir parçasıdır. Tüzük, ürünün nerede üretildiğine bakmaksızın AB pazarına sürülen her bataryaya uygulanır. Dolayısıyla bir Türk üreticisi için asıl soru “bu beni bağlar mı?” değil, “hangi kategorideyim ve hangi tarihe kadar neyi hazır etmeliyim?” olmalıdır.

Pratik hazırlık, veriyle başlar. Karbon ayak izi, geri dönüştürülmüş içerik ve tedarik zinciri izlenebilirliği; ancak bugünden toplanmaya başlanan verilerle karşılanabilir. Özellikle Dijital Batarya Pasaportu, geriye dönük toplanması zor olan verileri (hammadde kökeni, bileşim, üretim karbon ayak izi) gerektirdiğinden, erken başlayan üretici avantajlı olur. AB’li ithalatçı/distribütör iş ortaklarınızla sorumluluk paylaşımını sözleşme düzeyinde netleştirmek de kritik bir adımdır.

Son olarak: bu tüzük teknik ve hukuki katmanları olan, tamamlayıcı metotlarla evrilen canlı bir düzenlemedir. Kesin uygulama tarihlerini ve ürününüze özgü yükümlülükleri, güncel AB kaynakları ile yetkili danışmanlarınız üzerinden teyit ederek planlamak en sağlıklı yoldur.

• Ürününüzün beş kategoriden hangisine girdiğini netleştirin
• Karbon ayak izi ve geri dönüştürülmüş içerik verilerini bugünden toplamaya başlayın
• Dijital Batarya Pasaportu için ürün ve tedarik verilerinizi yapılandırın
• AB’li ithalatçı/distribütörlerle uygunluk sorumluluğunu sözleşmeyle netleştirin
• Tamamlayıcı metotlara bağlı tarihleri güncel AB duyurularından takip edin

Frequently Asked Questions

Batarya Tüzüğü sadece batarya üreticilerini mi ilgilendiriyor?

Hayır. Tüzük, AB pazarına sürülen bataryalara uygulandığı gibi, içinde gömülü batarya bulunan cihaz üreticilerini de dolaylı olarak etkiler. Ayrıca ithalatçı ve distribütörler de uygunluk zincirinde sorumluluk taşır. Ürününüzü bir AB’li iş ortağı üzerinden gönderiyor olsanız da, gerekli teknik belgelerin ve verilerin hazır olması tedarik zincirinizin sorumluluğundadır.

Dijital Batarya Pasaportu ne zaman zorunlu oluyor?

Tüzük metnine göre 18 Şubat 2027 itibarıyla belirli bataryalar (EV, hafif taşıt/LMT ve kapasitesi 2 kWh üzeri endüstriyel bataryalar) için Dijital Batarya Pasaportu, QR kod aracılığıyla erişilebilir olacak şekilde zorunlu hâle gelir. Bu, bugün için tüzüğün en net ve en kritik tarihlerinden biridir.

Karbon ayak izi tarihleri neden ‘ötelenebilir’ deniyor?

Karbon ayak izi beyanı gibi bazı yükümlülükler, Avrupa Komisyonu’nun çıkaracağı hesaplama metodu ve beyan formatı gibi tamamlayıcı tasarruflara bağlıdır. Bu tamamlayıcı metotlar gecikince ilgili uygulama tarihleri de fiilen ertelenebilmektedir. Bu nedenle nominal tarihleri, güncel AB duyurularıyla birlikte değerlendirmek gerekir.

Eski Batarya Direktifi (2006/66/EC) hâlâ geçerli mi?

Hayır. Yeni tüzük (EU) 2023/1542 eski direktifin yerini almıştır ve eski direktif 18 Ağustos 2025 itibarıyla yürürlükten kalkmıştır. Artık tüm AB’de tek ve doğrudan bağlayıcı bir kural seti geçerlidir.

AES bu konuda batarya belgelendirmesi veya CE işareti veriyor mu?

Hayır. Bu içerik nesnel bilgilendirme amaçlıdır. AES, TÜRKAK akreditasyonuna sahip A tipi bir elektrik muayene kuruluşudur; kapsamı elektrik muayenesidir. Batarya ürün belgelendirmesi, uygunluk değerlendirmesi veya CE işareti taahhüdünde bulunmaz. Ürününüze özgü uygunluk yükümlülüklerini yetkili bir uygunluk değerlendirme kuruluşu ve hukuk danışmanınızla değerlendirmeniz önerilir.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş ya da uygunluk değerlendirmesi niteliği taşımaz. Kesin yükümlülükler için güncel resmî mevzuat metni (EUR-Lex) esas alınmalıdır.