EU Deforestation Regulation (EUDR): Comprehensive Guide for Turkish Exporting Producers

EUDR nedir ve neden önemli?

AB Ormansızlık Tüzüğü — resmi adıyla (AB) 2023/1115 sayılı Tüzük (İngilizce kısaltmasıyla EUDR) — Avrupa Birliği’nin, tüketiminin dünyadaki orman kaybına katkısını durdurmayı amaçlayan çevre mevzuatıdır. Tüzük 31 Mayıs 2023 tarihlidir, AB Resmi Gazetesi’nde 9 Haziran 2023’te yayımlanmış ve yürürlüğe girmiştir. Kendisinden önceki AB Kereste Tüzüğü’nün (995/2010) yerini alır ve kapsamını yalnızca odundan çok daha geniş bir emtia grubuna taşır.

Tüzüğün temel mantığı basittir: kapsamdaki bir ürünün AB pazarına sunulabilmesi veya AB’den ihraç edilebilmesi için, o ürünün ham maddesinin 31 Aralık 2020 tarihinden sonra ormansızlığa ya da orman bozulmasına yol açmamış arazilerde üretildiğinin kanıtlanması gerekir. Bu, yalnızca bir etiket beyanı değil; coğrafi koordinatlara dayalı, izlenebilir ve belgelenebilir bir ‘durum tespiti’ (due diligence) yükümlülüğüdür.

EUDR’nin Türk üreticileri açısından kritik yönü, yükümlülüğün ürünün nereden geldiğine bakılmaksızın AB pazarına giren her ürüne uygulanmasıdır. Yani AB’ye kahve, deri, mobilya, kağıt veya çikolata ihraç eden bir Türk firması da bu zincirin içindedir ve genellikle bilgi ile coğrafi veriyi tedarik zincirinin başına kadar sağlamak durumunda kalır.

Kimler etkilenir? Kapsanan emtia ve ürünler

EUDR yedi ana emtiayı ve bunlardan üretilen çok sayıda türev ürünü kapsar. Ham maddeyi doğrudan işleyen firmaların yanı sıra, bu emtiaları içeren bileşik ürünleri AB’ye sunan işletmeler de kapsama girer. Bir ürünün kapsamda olup olmadığı, Tüzük ekinde listelenen gümrük tarife (HS/CN) kodlarına göre belirlenir; dolayısıyla ürününüzün tarife pozisyonunu kontrol etmek ilk adımdır.

• Kapsanan yedi emtia: sığır, kakao, kahve, palm yağı, kauçuk, soya ve odun.
• Odun türevleri: mobilya, kağıt ve kağıt hamuru, ahşap ambalaj, baskı ürünleri.
• Deri ve deri ürünleri (sığır kaynaklı).
• Kakao türevleri: çikolata ve kakao içeren gıda ürünleri.
• Kauçuk türevleri: lastikler ve kauçuk mamuller.
• Palm yağı ve soya türevleri: gıda, yem ve bazı kozmetik/oleokimya ürünleri.

Temel yükümlülükler: durum tespiti nasıl işler?

EUDR’nin kalbinde ‘durum tespiti’ (due diligence) süreci yer alır. Kapsamdaki ürünü AB pazarına ilk kez sunan operatör (ve belirli koşullarda tüccarlar), üç aşamalı bir yükümlülük döngüsünü yerine getirmek zorundadır: bilgi toplama, risk değerlendirmesi ve gerektiğinde risk azaltma. Süreç tamamlandığında AB’nin merkezi bilgi sistemi üzerinden bir ‘durum tespiti beyanı’ sunulur.

Bu yükümlülüğün ayırt edici unsuru, üretim arazisinin coğrafi koordinatlarının (geolocation) toplanmasıdır. Yani ham maddenin hangi parselden geldiği enlem-boylam olarak kayıt altına alınmalı ve bu parselin 31 Aralık 2020 sonrasında ormansızlaştırılmadığı ile üretimin üretici ülkenin ilgili mevzuatına uygun (yasal üretim) olduğu ortaya konmalıdır.

• Bilgi toplama: ürün açıklaması, miktar, tedarikçi bilgileri ve üretim arazisinin coğrafi koordinatları.
• Ormansızlık kanıtı: ham maddenin 31 Aralık 2020 sonrası ormansızlığa/orman bozulmasına yol açmadığının gösterilmesi.
• Yasal üretim beyanı: üretimin, üretici ülkenin ilgili yasalarına (arazi kullanımı, çevre, çalışma hakları, vergi vb.) uygun olması.
• Risk değerlendirmesi ve azaltma: kalan riskin ihmal edilebilir düzeye indirilmesi.
• Durum tespiti beyanı: AB bilgi sistemine (TRACES) kayıt ve beyan sunumu.

Önemli tarihler (erteleme sonrası güncel takvim)

EUDR’nin uygulama tarihleri birden fazla kez ertelendi. Tüzük 2023’te yürürlüğe girmiş olsa da, esas yükümlülüklerin fiilen uygulanmaya başlayacağı tarihler değiştirildi. En güncel erteleme, Aralık 2025’te yayımlanan (AB) 2025/2650 sayılı değişiklik Tüzüğü ile yapıldı ve genel bir yıllık öteleme getirdi.

Aşağıdaki tarihler, bu yazının hazırlandığı Ağustos 2026 itibarıyla geçerli olan takvimi yansıtır. İşletmeler için pratik sonuç şudur: uygulama zamanı yaklaşmaktadır ve hazırlık için kalan süre görece kısadır.

• 9 Haziran 2023: (AB) 2023/1115 sayılı Tüzük AB Resmi Gazetesi’nde yayımlandı; kısa süre sonra yürürlüğe girdi.
• 31 Aralık 2020: ormansızlık için referans (kesme) tarihi — bu tarihten sonra ormansızlaştırılan arazilerde üretilen ürünler kapsam dışıdır.
• 30 Aralık 2026: büyük ve orta ölçekli operatörler ile her ölçekten tüccar için esas yükümlülüklerin uygulama tarihi.
• 30 Haziran 2027: mikro ve küçük ölçekli işletmeler ile gerçek kişiler için uygulama tarihi.
• Referans değişiklik: (AB) 2025/2650 sayılı Tüzük (Aralık 2025) bu güncel takvimi belirledi.

What does this mean for Turkish manufacturers?

Türkiye, AB’ye önemli hacimde mobilya, kağıt/karton, deri ve deri ürünleri ile kakao/çikolata ve kahve içeren gıda ürünleri ihraç etmektedir. Bu ürün gruplarının çoğu doğrudan EUDR kapsamındadır. Uygulamada AB’deki alıcınız (ithalatçı/operatör) durum tespitini tamamlayabilmek için gerekli veriyi sizden isteyecektir; dolayısıyla yükümlülük hukuken AB tarafında olsa da, veri sağlama sorumluluğu fiilen tedarik zinciri boyunca Türk üreticiye kadar iner.

En zorlu kısım genellikle coğrafi koordinat ve izlenebilirliktir. Örneğin deri ihraç eden bir firma sığırın yetiştirildiği arazinin, kağıt ihraç eden bir firma ise selülozun kaynağı olan orman parselinin koordinatlarını ve yasal üretim kanıtını sağlamak durumunda kalabilir. Verisi eksik ya da izlenemez olan tedarik zincirleri, AB alıcısının ürünü reddetmesine veya alternatif tedarikçiye yönelmesine yol açabilir.

Bu nedenle EUDR’yi salt bir ‘AB bürokrasisi’ değil, bir pazar erişimi ve rekabet meselesi olarak görmek doğru olur. Tedarik zincirini bugünden şeffaflaştıran ve belgeleyen üreticiler, uygulama tarihleri geldiğinde AB alıcıları için tercih edilen tedarikçi konumunda olacaktır.

Hazırlık adımları: nereden başlamalı?

EUDR’ye uyum, tek seferlik bir belge işi değil, tedarik zinciri boyunca kurulacak sürekli bir veri ve izlenebilirlik sistemidir. Aşağıdaki adımlar, uygulama tarihlerinden önce sağlam bir temel kurmanıza yardımcı olur. Bu bilgilendirme genel niteliktedir; ürününüzün kapsam durumu ve spesifik yükümlülükler için resmi Tüzük metni ve Avrupa Komisyonu rehberleri esas alınmalıdır.

• Kapsam tespiti: ürünlerinizin gümrük tarife (HS/CN) kodlarını Tüzük ekiyle karşılaştırın; hangi ürünlerinizin kapsamda olduğunu netleştirin.
• Tedarik zinciri haritası: ham maddenin kaynağına (arazi/parsel düzeyine) kadar izlenebilir bir tedarikçi haritası çıkarın.
• Coğrafi veri toplama: üretim arazilerinin coğrafi koordinatlarını (geolocation) toplayacak bir yöntem kurun; tedarikçilerinizle veri paylaşımı için anlaşın.
• Yasal üretim belgeleri: üretici ülkenin ilgili mevzuatına uygunluğu gösteren belgeleri (arazi kullanım izinleri, çevre/çalışma hakları uyumu vb.) derleyin.
• AB alıcınızla iletişim: alıcınızın (operatörün) durum tespiti için tam olarak hangi veri ve formatı istediğini erkenden öğrenin.
• İç sistem ve kayıt: verileri düzenli tutacak bir dosyalama/kayıt sistemi kurun; sorumlu bir ekip veya kişi belirleyin.
• Resmi kaynakları takip: Tüzükte ve uygulama tarihlerinde değişiklik olabileceğinden EUR-Lex ve Komisyon rehberlerini düzenli izleyin.

Frequently Asked Questions

EUDR yalnızca AB firmalarını mı bağlar? Türk üreticisi olarak benim yükümlülüğüm var mı?

Hukuki yükümlülük, ürünü AB pazarına sunan operatör veya tüccar üzerindedir; bu genellikle AB’deki ithalatçınızdır. Ancak durum tespitini tamamlayabilmesi için gerekli bilgiyi, coğrafi koordinatları ve yasal üretim kanıtını AB alıcınız sizden talep eder. Dolayısıyla pratikte veri sağlama sorumluluğu tedarik zinciri boyunca Türk üreticiye kadar uzanır.

Hangi ürünlerim kapsamda? Nasıl anlarım?

Kapsam, sığır, kakao, kahve, palm yağı, kauçuk, soya ve odun ile bunların türevlerini içerir. Kesin belirleme, Tüzük ekinde listelenen gümrük tarife (HS/CN) kodlarına göre yapılır. İlk adım, ürünlerinizin tarife pozisyonlarını bu listeyle karşılaştırmaktır; mobilya, kağıt, deri ve çikolata gibi bileşik ürünler de sıklıkla kapsam içindedir.

Uygulama ne zaman başlıyor? Erteleme oldu mu?

Evet, tarihler birden çok kez ertelendi. Ağustos 2026 itibarıyla geçerli takvim şudur: büyük ve orta ölçekli operatörler ile tüccarlar için 30 Aralık 2026; mikro ve küçük işletmeler ile gerçek kişiler için 30 Haziran 2027. Bu güncel takvim, Aralık 2025’te yayımlanan (AB) 2025/2650 sayılı değişiklikle belirlenmiştir.

Coğrafi koordinat (geolocation) zorunlu mu? Neden isteniyor?

Evet. Durum tespitinin temel unsuru, ham maddenin üretildiği arazinin coğrafi koordinatlarının toplanmasıdır. Bu koordinatlar, ilgili parselin 31 Aralık 2020 sonrasında ormansızlaştırılmadığının uydu ve harita verileriyle doğrulanabilmesini sağlar. Koordinat sağlanamayan tedarik zincirleri uyum açısından yüksek risk taşır.

Hazırlığa şimdiden başlamalı mıyım, yoksa 2026’yı beklemeli miyim?

Şimdiden başlamak güçlü biçimde tavsiye edilir. Tedarik zincirini arazi düzeyine kadar izlenebilir hale getirmek, koordinat toplama düzeni kurmak ve yasal üretim belgelerini derlemek zaman alır. Uyumu erken tamamlayan üreticiler, uygulama tarihleri geldiğinde AB alıcıları için tercih edilen ve kesintisiz çalışabilen tedarikçiler olacaktır.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş ya da uygunluk değerlendirmesi niteliği taşımaz. Kesin yükümlülükler için güncel resmî mevzuat metni (EUR-Lex) esas alınmalıdır.