UFLPA: The U.S. Uyghur Forced Labour Prevention Act and Supply Chain Risks for Turkish Exporters

UFLPA nedir ve neden Türk üreticisini ilgilendiriyor?

Uyghur Forced Labor Prevention Act (UFLPA), yani Uygur Zorla Çalıştırmayı Önleme Yasası, ABD’de 23 Aralık 2021’de imzalanmış ve temel mekanizması olan ‘çürütülebilir karine’ 21 Haziran 2022’de yürürlüğe girmiştir. Yasa, Çin’in Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde (XUAR) tamamen veya kısmen üretilen malların zorla çalıştırma ile üretildiğini varsayar ve bu malların ABD’ye girişini yasaklar.

Yasa doğrudan Türkiye’yi hedef almasa da işleyiş biçimi Türk ihracatçısını yakından ilgilendirir. UFLPA menşe ülkeye değil, tedarik zincirinin herhangi bir halkasına bakar. Yani Türkiye’de üretilip ABD’ye ihraç edilen bir ürün, içindeki pamuk, polisilikon ya da başka bir ara malın Sincan kökenli olması hâlinde yasağın kapsamına girebilir. Malın ‘Made in Türkiye’ etiketi taşıması tek başına koruma sağlamaz.

Bu yazı, ABD’ye tekstil, güneş paneli, elektronik ve otomotiv parçası ihraç eden üreticileri bilgilendirme amacı taşır; hukuki görüş veya belgelendirme hizmeti değildir. Amaç, yasanın nasıl işlediğini ve tedarik zinciri izlenebilirliğinin neden kritik hâle geldiğini nesnel biçimde açıklamaktır.

• İmza: 23 Aralık 2021 — Yürürlük (çürütülebilir karine): 21 Haziran 2022.
• Yasal dayanak: 19 U.S.C. § 1307 (zorla çalıştırma ile üretilen malların ithal yasağı).
• Uygulayan kurum: ABD Gümrük ve Sınır Koruma İdaresi (CBP).
• Kapsam menşe değil, tedarik zincirinin tüm katmanlarıdır: ‘tamamen veya kısmen’.

Nasıl çalışır: çürütülebilir karine (rebuttable presumption)

UFLPA’nın kalbinde ‘çürütülebilir karine’ vardır. Bu, CBP’nin bir malı incelerken ‘aksi ispatlanana kadar zorla çalıştırma ile üretilmiştir’ varsayımıyla hareket etmesi anlamına gelir. İspat yükü tamamen ithalatçıdadır; malın temiz olduğunu göstermek CBP’nin değil, ithalatçının görevidir.

Bu karineyi çürütmek kolay değildir. CBP, karineye istisna tanıyabilmesi için üç koşulun birlikte sağlanmasını arar: ithalatçının UFLPA rehberine ve düzenlemelerine tam olarak uymuş olması; CBP’nin bilgi taleplerine eksiksiz ve esaslı biçimde yanıt vermesi; ve malın Sincan’da veya bir Kuruluş Listesi firmasında tamamen ya da kısmen üretilmediğinin ‘açık ve ikna edici kanıtla’ (clear and convincing evidence) ortaya konması. Bu, olağan gümrük belgelerinin çok ötesinde bir kanıt eşiğidir.

Uygulamada bu, bir malın limanda alıkonabileceği (detention) ve ithalatçının belirli bir süre içinde tüm tedarik zincirini belgeleyerek yanıt vermesi gerektiği anlamına gelir. Yeterli kanıt sunulamazsa mal ABD’ye giremez; ya iade edilir ya imha edilir.

• Varsayım ithalatçı aleyhinedir: aksini kanıtlamak ithalatçının yükümlülüğüdür.
• Kanıt eşiği yüksektir: ‘açık ve ikna edici kanıt’ — sıradan fatura/menşe belgesi yetmez.
• İstisna için üç koşul birlikte gerekir: rehbere tam uyum + CBP sorularına eksiksiz yanıt + açık ve ikna edici kanıt.
• Kanıtlanamayan mal alıkonur, girişi reddedilir; ticari ve itibar kaybı doğar.

Hangi sektörler ve mallar öncelikli?

CBP ve Zorla Çalıştırma Uygulama Görev Gücü (FLETF), sınırlı denetim kaynaklarını ‘yüksek öncelikli sektörler’ üzerinde yoğunlaştırır. Haziran 2022’deki ilk stratejide dört sektör belirlenmişti: hazır giyim/tekstil, pamuk ve pamuk ürünleri, silika bazlı ürünler (polisilikon dâhil, yani güneş paneli girdisi) ve domates ile türev ürünleri.

Kapsam o günden bu yana istikrarlı biçimde genişledi. Temmuz 2024’te alüminyum, PVC ve deniz ürünleri eklendi. 19 Ağustos 2025 tarihli strateji güncellemesiyle FLETF beş yeni sektör daha ekledi: kostik soda, bakır, hünnap (kırmızı hurma/jujube), lityum ve çelik. Bu genişleme, yasanın artık yalnızca tekstil ve güneş paneline değil; elektronik, otomotiv, batarya ve inşaat girdilerine de fiilen dokunduğunu gösterir.

Öncelikli sektörde olmak, incelenme olasılığının yüksek olduğu anlamına gelir; öncelikli sektörde olmamak ise muafiyet değildir. Yasa, Kuruluş Listesi’ndeki bir firmadan gelen veya Sincan bağlantılı herhangi bir mala uygulanabilir.

• İlk dört (Haz 2022): hazır giyim, pamuk/pamuk ürünleri, silika bazlı ürünler (polisilikon), domates.
• Temmuz 2024 eklemeleri: alüminyum, PVC, deniz ürünleri.
• 2025 güncellemesi (19 Ağu 2025) eklemeleri: kostik soda, bakır, hünnap, lityum, çelik.
• Yüksek öncelik = daha sık inceleme; ancak liste dışı sektörler de yasadan muaf değildir.

UFLPA Kuruluş Listesi (Entity List) ve sürekli genişleme

Yasanın ikinci ayağı, UFLPA Kuruluş Listesi’dir. Bu liste, zorla çalıştırma ile bağlantılı olduğu tespit edilen Çin firmalarını içerir. Listedeki bir firmadan gelen mal, sektörü ne olursa olsun ve Sincan dışında üretilmiş olsa bile doğrudan karine kapsamına girer.

Liste hızla büyümektedir. DHS, 31 Temmuz 2026’da 43 yeni firma ekleyerek listeyi 187 kuruluşa çıkardığını açıkladı; bu, listedeki firma sayısında yaklaşık %30’luk artış ve bugüne kadarki en büyük tek seferlik genişleme oldu. Güncellenmiş liste 3 Ağustos 2026’da Federal Register’da yayımlandı. Listedeki firmalar tarım, batarya, elektronik, gıda katkı maddeleri, ev aletleri, demir dışı metaller, plastik ve tekstil dâhil geniş bir yelpazeye yayılıyor.

Bu genişleme, uyum sorumluluğunu ‘bir kerelik kontrol’den ‘sürekli izleme’ye dönüştürüyor. Bugün temiz olan bir tedarikçi, listeye yeni eklenen bir alt-tedarikçi nedeniyle yarın risk kaynağı hâline gelebilir.

• Kuruluş Listesi: 3 Ağustos 2026 itibarıyla 187 firma (31 Tem 2026’da 43 firma eklendi).
• Listedeki firmadan gelen mal, Sincan dışında üretilse bile karine kapsamındadır.
• Kapsanan sektörler: tarım, batarya, elektronik, gıda katkıları, ev aletleri, demir dışı metaller, plastik, tekstil.
• Liste sürekli genişliyor: tedarikçi kontrolü tek seferlik değil, süreklidir.

İthalatçı ne yapmalı: tedarik zinciri izlenebilirliği

UFLPA’da savunmanın temeli tedarik zinciri izlenebilirliğidir. CBP’nin rehberi, ithalatçıların tedarik zincirini haritalaması ve ham madde tedarikçilerine kadar tüm katmanları bilmesi gerektiğini vurgular. Yalnızca doğrudan tedarikçiyi tanımak yeterli değildir; pamuğun tarlasına, polisilikonun kuvars ocağına kadar zincirin izlenebilir olması beklenir.

Bu, belgeye dayalı bir savunmadır. Üretici; hammadde menşe kayıtları, satın alma faturaları, üretim ve sevkiyat kayıtları, tedarikçi beyanları ve mümkünse bağımsız izlenebilirlik/analiz kanıtlarıyla zinciri baştan sona belgeleyebilmelidir. Bu kayıtlar CBP incelemesi başlamadan önce hazır olmalıdır; alıkoyma sonrası toplanan kanıtlar çoğu zaman süre baskısı altında yetersiz kalır.

İzlenebilirliğin operasyonel karşılığı, tedarikçi due diligence sürecidir: tedarikçilerin ve alt-tedarikçilerin Kuruluş Listesi’ne karşı düzenli taranması, sözleşmelere menşe ve zorla çalıştırma yasağı şartlarının konması ve yüksek riskli girdiler için alternatif kaynak planı bulundurulması.

• Tedarik zincirini ham maddeye kadar haritalayın; sadece birinci kademe tedarikçiyi değil, tüm katmanları bilin.
• Belgeleri önden hazırlayın: menşe kayıtları, faturalar, üretim/sevkiyat kayıtları, tedarikçi beyanları.
• Tedarikçileri ve alt-tedarikçileri UFLPA Kuruluş Listesi’ne karşı düzenli tarayın.
• Sözleşmelere menşe ve zorla çalıştırma yasağı hükümleri ekleyin; yüksek riskli girdiler için alternatif kaynak planlayın.
• İzlenebilirlik verilerini kanıtlanabilir (belgeye dayalı) tutun — beyan tek başına ‘açık ve ikna edici kanıt’ sayılmaz.

What does this mean for Turkish manufacturers?

Türk üreticisi için asıl risk, kendi ülkesinde değil, kullandığı Çin menşeli ara mal ve hammaddededir. Pamuklu tekstilde Sincan pamuğu, güneş panelinde Sincan polisilikonu, elektronikte ve otomotiv parçasında ise batarya, bakır, alüminyum veya çelik gibi girdiler tipik risk noktalarıdır. Bu girdiler Türkiye’de işlenip nihai ürüne dönüşse bile ‘kısmen’ üretilmiş sayılır ve karine kapsamına girebilir.

Pratik sonuç şudur: ABD pazarına erişim, artık ürün kalitesi kadar tedarik zincirinin şeffaflığına bağlıdır. Çin menşeli girdi kullanan üreticiler, ya bu girdilerin Sincan ile bağlantısız olduğunu belgeleyebilmeli ya da Sincan dışı/Çin dışı kaynaklara yönelerek riski baştan azaltmalıdır. Bu, tekstil ve güneş enerjisi kadar hızla genişleyen elektronik, otomotiv ve inşaat girdisi sektörleri için de geçerlidir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve resmi hukuki danışmanlık yerine geçmez. Güncel yüksek öncelikli sektörler, Kuruluş Listesi ve uygulama detayları için daima birincil resmi kaynaklara (cbp.gov ve dhs.gov) başvurulmalı; belirli sevkiyatlar için gümrük/ticaret hukuku uzmanından görüş alınmalıdır.

• En yüksek risk noktaları: Sincan pamuğu (tekstil), Sincan polisilikonu (güneş paneli), batarya/bakır/alüminyum/çelik (elektronik-otomotiv).
• ‘Kısmen’ kuralı: Türkiye’de işlense bile Çin/Sincan menşeli girdi ürünü riske sokabilir.
• Erken davranın: tedarik zinciri haritalama ve tedarikçi tarama, sipariş öncesinde başlamalıdır.
• Karar için birincil kaynak: cbp.gov ve dhs.gov; belirli sevkiyatlarda uzman hukuki görüş alın.

Frequently Asked Questions

UFLPA yalnızca Çin’den doğrudan yapılan ithalata mı uygulanır?

Hayır. UFLPA menşe ülkeye değil tedarik zincirine bakar. Türkiye gibi üçüncü bir ülkede üretilmiş olsa dahi, ürün Sincan’da veya Kuruluş Listesi’ndeki bir firmada ‘tamamen veya kısmen’ üretilmiş bir girdi içeriyorsa çürütülebilir karine kapsamına girebilir.

Malımın temiz olduğunu kanıtlamak için hangi eşik gerekiyor?

CBP karineye istisna tanımadan önce üç koşulu birlikte arar: UFLPA rehberine tam uyum, CBP’nin bilgi taleplerine eksiksiz ve esaslı yanıt ve malın zorla çalıştırma ile üretilmediğinin ‘açık ve ikna edici kanıtla’ (clear and convincing evidence) ortaya konması. Bu, sıradan menşe belgesinden çok daha yüksek bir kanıt eşiğidir.

Hangi sektörler öncelikli olarak inceleniyor?

İlk dört sektör (Haziran 2022) hazır giyim, pamuk/pamuk ürünleri, silika bazlı ürünler (polisilikon dâhil) ve domatesti. Sonrasında alüminyum, PVC ve deniz ürünleri (Temmuz 2024); ardından kostik soda, bakır, hünnap, lityum ve çelik (19 Ağustos 2025 güncellemesi) eklendi. Öncelikli sektörde olmamak muafiyet anlamına gelmez.

UFLPA Kuruluş Listesi’nde kaç firma var?

DHS’nin 31 Temmuz 2026 açıklamasına ve 3 Ağustos 2026’da Federal Register’da yayımlanan güncel listeye göre listede 187 firma bulunuyor (o tarihte 43 firma eklendi). Liste düzenli olarak genişlediği için tedarikçi taramasının süreklilik göstermesi gerekir.

Türkiye’de üretim yapıyorum; yine de risk altında mıyım?

Evet, olabilirsiniz. Risk üretim yerinizden değil, kullandığınız Çin menşeli girdilerden kaynaklanır. Sincan pamuğu, Sincan polisilikonu veya Kuruluş Listesi bağlantılı batarya, bakır, çelik gibi girdiler kullanıyorsanız, Türkiye’de işleseniz bile ürününüz ‘kısmen üretilmiş’ sayılarak riske girebilir.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş ya da uygunluk değerlendirmesi niteliği taşımaz. Kesin yükümlülükler için ilgili ülkenin güncel resmî kaynakları esas alınmalıdır.