Dijital ürün pasaportu (DPP) için yazılım ya da hizmet sağlayıcı seçecek bir BT sorumlusu veya yöneticiyseniz, tekliflerdeki iddiaları neye göre tartacağınızı bilmeniz gerekir. Bu yazı, pasaportun teknik iskeletini kuran EN 18216, EN 18222 ve EN 18223 standartlarını birlikte ele alıyor: veri değişim protokolleri, yaşam döngüsü ve aranabilirlik API’leri, sistem birlikte çalışabilirliği. Zorunlu olanı, önerileni ve standardın hiç söylemediğini madde numarasıyla ayırıyoruz. Yazı, DPP Standartları Rehberi serisinin bir parçasıdır.
- EN 18216:2026 (veri değişim protokolleri), EN 18222:2026 (API’ler) ve EN 18223:2026 (sistem birlikte çalışabilirliği) Mayıs 2026’da yayımlandı; AB Resmî Gazetesi’nde (AB) 2026/1736 sayılı Komisyon Uygulama Kararı (14 Temmuz 2026) ile uyumlaştırılmış standart olarak atıflandı.
Standart neyi düzenler, neyi düzenlemez
Bu standartlar aynı yapının farklı katmanlarıdır. EN 18216, verinin hangi kanaldan ve hangi biçimde (format) taşınacağını belirler (EN 18216, madde 4 ve 5). EN 18222, pasaporta erişmek, onu oluşturmak ve güncellemek için kullanılacak uygulama programlama arayüzü (API) yöntemlerini tanımlar (EN 18222, madde 4-8). EN 18223 ise pasaportun içinin nasıl yapılandırılacağını ve alanların nasıl anlamlandırılacağını düzenler (EN 18223, madde 4 ve 5).
Hiçbiri pasaportun hangi ürün verilerini taşıyacağını söylemez; bu, ürün grubu kurallarından gelir (EN 18223, Giriş 0.1 ve madde 4.1.2.1). Ürüne özgü veri gereklilikleri için tekstil, çelik ve batarya pasaportu yazılarımıza bakabilirsiniz.
Ürün tanımlayıcısının nasıl verileceği tekil tanımlayıcı yazımızın, verinin nerede ve ne kadar süre saklanacağı ile arşiv ve yedek kopya kuralları ise veri saklama ve arşivleme yazımızın konusudur. Erişim hakları ve veri bütünlüğü için EN 18239 ve EN 18246 yazılarımıza bakabilirsiniz.
Protokol ve format: Pasaport nasıl sunulmalı (EN 18216)
EN 18216, pasaporta erişimin HTTPS, yani TLS (Transport Layer Security) ile şifrelenmiş HTTP üzerinden yapılmasını ve protokolün verinin gizliliğini ve bütünlüğünü korumasını ister (EN 18216, madde 4).
- TLS: Alt sınır TLS 1.2’dir (zorunlu). TLS 1.3 ve üstü güçlü öneri düzeyindedir. TLS 1.0, TLS 1.1 ve SSL’in hiçbir sürümüne izin yoktur (madde 4).
- HTTP: Alt sınır HTTP/2’dir (zorunlu), HTTP/3 öneri düzeyindedir. HTTP/1.1 ve daha eski sürümler kullanılamaz (madde 4).
- Mimari: REST mimari tarzı önerilir, zorunlu değildir (madde 4).
Yani yalnız HTTP/1.1 sunan eski bir web sunucusu, paylaşımlı barındırma paketi ya da önbellek ağı (CDN) yapılandırması pasaport için yeterli değildir.
Hangi formatlar zorunlu
| Format | Durum | Madde |
|---|---|---|
| JSON | Zorunlu; makine okunur değişimin tek zorunlu formatı | EN 18216, madde 5(a) |
| HTML | İnsan için görünüm sağlanmalı; EN 301549:2021 erişilebilirlik gerekliliklerine uymalı | EN 18216, madde 5 ve 5(d) |
| XML | İsteğe bağlı, HTTP içerik anlaşmasıyla | EN 18216, madde 5(b) |
| JSON-LD | İsteğe bağlı; kullanılırsa sıradan bir JSON ayrıştırıcıyla işlenebilmeli | EN 18216, madde 5(c) |
İçerik anlaşması (content negotiation), istemcinin hangi biçimi istediğini HTTP isteğinde bildirmesi ve sunucunun ona göre yanıt vermesidir. JSON-LD (bağlantılı veri için JSON) standartta yalnız bir seçenektir (madde 5(c)).
PDF yüklemek yeter mi?
Hayır. Zorunlu biçimler JSON ve erişilebilir HTML’dir (EN 18216, madde 5); EN 18223 de pasaportun veri değişiminde bir JSON nesnesi olarak serileştirilmesini ister (EN 18223, madde 5.2.4). Kullanım kılavuzu ya da sertifika gibi belgeler pasaporta, dosya türü (MIME türü) ve adresiyle ilişkili kaynak (RelatedResource) olarak bağlanır (EN 18223, madde 4.1.2.7). Yani PDF pasaportun eki olabilir, kendisi olamaz.
API: Hangi işlemler zorunlu (EN 18222)
Hangi yöntemi kimin sunacağı EN 18222 madde 4.1’de ayrılmıştır. Aşağıda “oluşturan”, pasaportu oluşturan ekonomik operatör ya da onun ana DPP hizmet sağlayıcısıdır; “yedek”, yedek kopya bulunduğunda onu barındıran hizmet sağlayıcısıdır.
| Yöntem | Ne yapar | Düzey | Madde |
|---|---|---|---|
| ReadDPPById | Pasaport kimliğiyle pasaportu okur | Zorunlu: oluşturan ve yedek | 4.1, 4.2 |
| ReadDPPByProductId | Ürün tanımlayıcısıyla güncel (etkin) pasaportu okur | Zorunlu: oluşturan ve yedek | 4.1, 4.3 |
| ReadDPPIdsByProductIds | Birden çok ürün tanımlayıcısı için pasaport kimliklerini toplu döndürür | Zorunlu: oluşturan ve yedek | 4.1, 4.5 |
| UpdateDPPById | Pasaportu kısmen günceller | Zorunlu: oluşturan, yetkili üçüncü tarafların güncelleme hakkı varsa | 4.1, 4.7 |
| ReadDataElement, UpdateDataElement | Tek bir veri elemanını okur veya günceller | Önerilir: okuma için oluşturan ve yedek; güncelleme için oluşturan, aynı koşulla | 4.1, 6.2, 6.3 |
| CreateDPP, DeleteDPPById, ReadDPPVersionByIdAndDate | Oluşturma, silme, belirli tarihteki sürümü okuma | Önerilir: ana sağlayıcı ve yedek | 4.1, 4.4, 4.6, 4.8 |
Her yöntemin REST karşılığı da tanımlıdır; örneğin pasaport kimliğiyle okuma, v1/dpps/{dppId} yoluna yapılan bir GET isteğidir (madde 8.2, Tablo 16). Yollardaki v1/ öneki API sürümünü gösterir; yeni bir API sürümünde bu önekin de güncellenmesi zorunludur (madde 8.1).
Üç zorunlu okuma yöntemini yedek sağlayıcı da sunmalıdır (madde 4.1). Bizim değerlendirmemize göre QR koddan açılan statik bir sayfa bu yöntemleri tek başına karşılamaz; yedek de dosya deposu değil, sorgulanabilen bir servis olmalıdır.
Güncelleme ne zaman zorunlu, arşiv nasıl işler
Kısmi güncelleme yöntemi, servis, bayi ya da geri dönüştürücü gibi yetkili üçüncü tarafların pasaportun bir kısmını güncelleme hakkı varsa zorunlu hâle gelir (madde 4.1). Güncellemenin bir parçası başarısız olursa işlemin tamamının başarısız sayılması ve pasaportta hiçbir değişiklik kalmaması öneri düzeyinde öngörülür (madde 4.7).
Standartta ayrı bir “arşivle” yöntemi yoktur; arşiv, güncellemenin zorunlu yan etkisidir. Pasaporttaki tüm değişiklikler EN 18221’e göre arşivlenmelidir (EN 18222, madde 4.7; EN 18223, madde 4.2). Geçmişe erişim için belirli bir tarihteki sürümü getiren yöntem tanımlanmıştır; girdisi pasaport kimliği ve UTC tabanlı bir zaman damgasıdır (EN 18222, madde 4.4).
“Aranabilirlik” ne demek
Standardın başlığındaki aranabilirlik (searchability), bir arama motorundaki gibi serbest metin araması değildir. Standart, arama işlevi kurmak için kullanılabilecek yöntemler olarak başta ürün tanımlayıcısıyla güncel pasaportu getiren ve birden çok ürün tanımlayıcısına karşılık pasaport kimliklerini döndüren okuma yöntemlerini sayar (madde 4.1, 4.3, 4.5). Anahtar kelimeyle, kategoriyle ya da filtreyle arama tanımlanmamıştır. Bu yüzden ürün tanımlayıcısı kararınız, API’nizin nasıl sorgulanacağını doğrudan belirler.
Kimlik doğrulama ve hata yanıtları
EN 18222, kimlik bilgisi eksik ya da hatalı istek için 401, yetkisi reddedilen istek için 403 durum kodunu tanımlar ve başarısız isteklerde nedeni açıklayan bir sonuç nesnesi döndürülmesini önerir (madde 7.2, Tablo 15). Ancak EN 18222 belirli bir kimlik doğrulama yöntemi (OAuth 2.0, API anahtarı, istemci sertifikası vb.) tanımlamaz. EN 18216’nın bilgi amaçlı Ek B’sinde OAuth 2.0 ve OpenID Connect yalnız örnek olarak geçer. Kimlik doğrulamaya ilişkin ilkeler erişim hakları standardı EN 18239’un konusudur; bunları erişim hakları yazımızda ele alıyoruz.
Her pasaportta bulunması gereken yedi başlık alanı (EN 18223)
EN 18223, her pasaport örneğinin yayımlaması gereken ortak başlık (header) alanlarını sayar (EN 18223, madde 4.1.2.1, Tablo 1). Tabloda zorunluluğu (kardinalite) 1 olarak gösterilen yedi alan şunlardır:
- digitalProductPassportId: Pasaport örneğinin kimliği. Küresel olarak benzersiz olmalı, URI/URL yapısına dayanması önerilir (madde 4.1.2.1).
- uniqueProductIdentifier: Ürün tanımlayıcısı; EN 18219’a göre biçimlenir.
- granularity: Tanımlayıcının düzeyi; model, parti (batch) ya da tekil ürün (item) (madde 4.1.2.2).
- dppSchemaVersion: Pasaport şemasının dayandığı referans standart.
- dppStatus: Pasaportun dijital kaynak olarak durumu.
- lastUpdated: Son güncellemenin tarih ve saati; UTC tabanlı, ISO 8601-1:2019 biçiminde.
- economicOperatorId: Ekonomik operatörün tanımlayıcısı; EN 18219’a göre biçimlenir. EN 18219 operatör tanımlayıcısını mevzuatın gerektirdiği durumlara bağladığından standartlar bu noktada net değildir.
Tesis kimliği (facilityId) ve içerik şartnamesi atıfları (contentSpecificationIds) isteğe bağlıdır; ürüne özgü veriler başlığın ardından veri elemanı olarak gelir (Tablo 1). Pasaport kimliği ile ürün tanımlayıcısı ayrı alanlardır; yerel saat üreten sistemler zaman damgasını UTC’ye çevirmelidir.
Anlamsal birlikte çalışabilirlik ve “sertifikalı” iddiaları
Farklı firmaların sistemlerinin aynı alanı aynı biçimde anlamasına anlamsal birlikte çalışabilirlik denir (EN 18223, madde 3.2). EN 18223 bunu tek bir sektör ontolojisiyle değil, ayrık (decoupled) bir yaklaşımla kurar: Veri noktaları ile onların tanımları ayrı yönetilir (madde 4.3).
- Her veri noktasının, bir sözlük deposunda (repository) tutulan makine okunur tanımına bağlanması önerilir; bağ, dictionaryReference özniteliğiyle kurulur (madde 4.3).
- Bir depoda her tanım tek kez yer alır ve kendine ait bir kimlik taşır; atıfın belirsiz kalmaması için bu zorunludur (madde 4.3).
- Deponun yönetiminde mevzuatı esas almak önerilir; ancak depo, gerektiğinde mevzuatta olmayan tanımlara da yer açmak zorundadır (madde 4.3). Bizim yorumumuzla bu, kendi veri alanlarınıza kapı açar.
- Veri elemanları belirli sınıflara oturur: koleksiyon, tek değerli, çok değerli, ilişkili kaynak ve çok dilli eleman (madde 4.1.2.4-4.1.2.8).
Teknik katmanda sıkıştırılmış gösterimde eleman kimliği JSON anahtarı olur; sözlük atfı ve veri tipi gibi meta veriler harici sözlükte tanımlı sayılır (madde 5.2.2). Genişletilmiş tam JSON Ek A’dadır; API yanıtlarında varsayılan biçim sıkıştırılmış gösterimdir (EN 18222, madde 8.1). JSON-LD, RDF ya da OWL EN 18223’te geçmez; “birlikte çalışabilirlik için JSON-LD şart” iddiası standarda dayanmaz.
“EN 18223 sertifikalı” ne anlama gelir
EN 18223’te uygunluk değerlendirmesi, test prosedürü, test seti ya da sertifikasyon maddesi yoktur; doğrulama için bir şema dosyası (JSON Schema veya XSD) da verilmez. Bu nedenle “EN 18223 sertifikalı” ya da “onaylı yazılım” gibi ifadelerin standartta dayanağı bulunmaz. Böyle bir iddia standartta tanımlı bir teste değil, tedarikçinin ya da bir üçüncü tarafın kendi belirlediği bir teste dayanır; hangi testle doğrulandığını sorun.
Uyumlaştırılmış standart statüsü de bir sertifika değildir; uygunluk karinesi yalnız standartların kapsadığı ölçüde ve çözüm standarda gerçekten uyduğunda doğar.
Üretici olarak vermeniz gereken kararlar
- Kendiniz mi barındıracaksınız, hizmet sağlayıcı mı? Kendi altyapınızda barındırırsanız TLS ve HTTP sürümleri ile zorunlu okuma yöntemleri sizin sorumluluğunuzdadır (EN 18216, madde 4; EN 18222, madde 4.1).
- Üçüncü taraflar güncelleme yapacak mı? Servise, bayiye ya da geri dönüştürücüye alan bazında güncelleme yetkisi verecekseniz kısmi güncelleme yöntemi zorunlu olur (EN 18222, madde 4.1 ve 4.7).
- Granülerlik: Model, parti ya da tekil ürün düzeyi kararı hem başlık alanını hem API sorgularını belirler (EN 18223, madde 4.1.2.2; EN 18222, madde 4.3).
- Ek formatlar: XML ve JSON-LD isteğe bağlıdır; somut bir alıcı talebi yoksa JSON ve erişilebilir HTML ile başlamak yeterlidir (EN 18216, madde 5).
- Sözlük ve kendi alanlarınız: Hangi sözlük deposunu kullanacağınızı ve mevzuat dışı alanlarınızı nasıl tanımlayacağınızı belirleyin (EN 18223, madde 4.3).
- ERP/PLM eşlemesi: Standart bunu düzenlemez, ama ürün ana verinizi bu sınıf yapısına eşlemek uygulamada en emek isteyen adımlardan biridir.
DPP yazılım tedarikçisine sorulacak sorular
Teklifleri karşılaştırmak için kontrol listesi: İlk listedekiler standarttan çıkar, ikinci listedekiler standart dışıdır ama sözleşme için önemlidir.
Standarttan çıkan sorular
- DPP uç noktalarınız TLS 1.0, TLS 1.1 ve SSL bağlantılarını tamamen reddediyor mu, TLS 1.3 açık mı? (EN 18216, madde 4)
- En düşük HTTP sürümünüz HTTP/2 mi, HTTP/1.1 istekleri kapalı mı, HTTP/3 destekleniyor mu? (EN 18216, madde 4)
- Makine için JSON ve insan için HTML görünümünü birlikte sunuyor musunuz; HTML görünümü EN 301549:2021’e göre hangi tarayıcı ve platformlarda test edildi? (EN 18216, madde 5)
- ReadDPPById, ReadDPPByProductId ve ReadDPPIdsByProductIds hem sizde hem yedek sağlayıcıda çalışıyor mu? (EN 18222, madde 4.1)
- REST yollarını (v1/dpps/…, v1/dppsByProductId/…, v1/dppsByProductIds) standarttaki gibi birebir sunuyor musunuz? (EN 18222, madde 8.2, Tablo 16)
- Yetkili üçüncü tarafların belirli alanları güncellemesine izin verebiliyor musunuz; kısmi güncelleme “bütün ya da hiç” mantığıyla mı çalışıyor ve her değişiklik arşivleniyor mu? (EN 18222, madde 4.1 ve 4.7)
- Belirli bir tarihteki pasaport sürümünü getiren yöntem var mı? (EN 18222, madde 4.4)
- Hata yanıtlarınız Tablo 15’teki durum kodlarıyla ve açıklayıcı sonuç nesnesiyle mi dönüyor? (EN 18222, madde 7.2)
- Pasaportlarınız Tablo 1’deki yedi zorunlu başlık alanını içeriyor mu, pasaport kimliği küresel olarak benzersiz mi? (EN 18223, madde 4.1.2.1)
- Her veri noktasını bir sözlük tanımına (dictionaryReference) bağlayabiliyor musunuz, mevzuat dışı kendi alanlarımızı tanımlayabilir miyiz? (EN 18223, madde 4.3)
Standart dışı ama sorulması gereken sorular
- Kimlik doğrulama için hangi yöntemi kullanıyorsunuz (OAuth 2.0, API anahtarı, istemci sertifikası) ve bu yöntem EN 18239’daki ilkelerle nasıl örtüşüyor? EN 18222 bir yöntem tanımlamaz.
- Makine okunur bir OpenAPI tanımı yayımlıyor musunuz? EN 18222 böyle bir dosya vermez.
- “EN 18223 uyumlu” iddianızı hangi testle doğruladınız? Standartta test prosedürü yoktur.
- ERP/PLM sistemimizden bu veri modeline eşleme için araç ya da hizmet sunuyor musunuz?
Hazırlık için ilk adımlar
- Web sunucusu, barındırma ve CDN ortamınızın TLS ve HTTP sürüm desteğini BT ekibinize ölçtürün.
- Ürün tanımlayıcısı ve granülerlik kararını API tasarımından önce verin.
- ERP/PLM’de yedi başlık alanının (EN 18223, Tablo 1) karşılığını çıkarın; pasaport kimliği, şema sürümü, durum gibi eksik alanları listeleyin.
- Zaman damgalarının UTC ve ISO 8601-1 biçiminde üretildiğini kontrol edin.
- Pasaportu güncelleyecek üçüncü tarafları ve güncelleyecekleri alanları belirleyin.
- Yukarıdaki soruları teklif şartnamesine ekleyin ve yanıtları yazılı alın.
Bilgilendirme Notu
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve standart metninin yerini tutmaz; uygulamada standardın güncel ve tam metni esas alınmalıdır. AES bir onaylanmış kuruluş ya da belgelendirme kuruluşu değildir; Dijital Ürün Pasaportu belgesi, doğrulaması veya sertifikası düzenlemez ve herhangi bir pasaport yazılımı ya da Kayıt Sistemi hizmeti sunmaz.
AES’in TÜRKAK akreditasyonu yalnızca elektrik tesisatı periyodik kontrolü (AB-0631-M) kapsamındadır. Yukarıdaki bilgiler bağlayıcı bir hukuki veya teknik görüş niteliği taşımaz; her somut durum kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.
İlgili Hizmetler ve İçerikler
- DPP’de Benzersiz Tanımlayıcı: EN 18219’a Göre Ürün, Operatör ve Tesis
- DPP İçin QR Kod ve Veri Taşıyıcı: EN 18220 ve ISO/IEC 18004 Rehberi
- DPP’de Kim Neyi Görür? EN 18239 ile Erişim Hakları ve Ticari Gizlilik
- DPP Verisine Güven: EN 18246 ile İmza, Bütünlük ve Değişiklik İzi
- DPP Verisi Nerede, Ne Kadar Saklanır? EN 18221 ile Arşiv ve Yedek
- DPP Hazırlık Kontrol Listesi: Sekiz EN Standardına Göre Üretici Kararları
- Dijital Ürün Pasaportu Teknik Altyapısı: EN Standartları, Veri Taşıyıcı ve AB Kayıt Sistemi
- ESPR ve Dijital Ürün Pasaportu (DPP): İhracatçı Üreticiler İçin Kapsamlı Rehber
- Dijital Ürün Pasaportu (DPP) Hizmetleri
Sık Sorulan Sorular
Pasaportu yalnız PDF olarak yayımlamak yeterli mi?
Hayır. Zorunlu biçimler makine için JSON ve insan için erişilebilir HTML’dir (EN 18216, madde 5). PDF, kılavuz veya sertifika gibi bir belge olarak ilişkili kaynak şeklinde bağlanabilir (EN 18223, madde 4.1.2.7).
Sunucumuz HTTP/1.1 ve TLS 1.2 ile çalışıyor; yeterli mi?
TLS 1.2 asgari düzey olarak yeterlidir, TLS 1.3 güçlü biçimde önerilir. HTTP/1.1 ise yetmez; en düşük sürüm HTTP/2’dir (EN 18216, madde 4).
JSON-LD zorunlu mu?
Hayır. JSON-LD isteğe bağlı bir formattır; kullanılırsa sıradan bir JSON ayrıştırıcıyla işlenebilmelidir (EN 18216, madde 5(c)).
Hangi API yöntemleri mutlaka olmalı?
Pasaport kimliğiyle okuma, ürün tanımlayıcısıyla okuma ve toplu kimlik sorgusu; oluşturan tarafta ve varsa yedek sağlayıcıda (EN 18222, madde 4.1). Yetkili üçüncü tarafların güncelleme hakkı varsa kısmi güncelleme yöntemi de zorunludur (madde 4.1 ve 4.7).
Kullanıcılar pasaportumu anahtar kelimeyle arayabilecek mi?
Standart serbest metin araması tanımlamaz. Aranabilirlik, ürün tanımlayıcısıyla pasaport bulmayı sağlayan okuma yöntemlerinden oluşur (EN 18222, madde 4.1, 4.3 ve 4.5).
Standart OAuth 2.0 kullanmayı zorunlu kılıyor mu?
Hayır. EN 18222 yetkisiz istekler için 401 ve 403 durum kodlarını tanımlar (madde 7.2, Tablo 15), ama belirli bir kimlik doğrulama yöntemi tanımlamaz. EN 18216 Ek B’de OAuth 2.0 yalnız bilgi amaçlı bir örnektir. Kimlik doğrulama ilkeleri EN 18239’un konusudur.
Tedarikçim “EN 18223 sertifikalı” diyor; bu ne anlama gelir?
EN 18223 uygunluk testi, test seti ya da sertifikasyon tanımlamaz; standartta böyle bir madde yoktur. İddianın dayanağını yazılı sorun.