Dijital ürün pasaportuna (DPP) giden yol, ürünün üzerindeki bir koddan ya da etiketten geçer. EN 18220 bu veri taşıyıcıların (data carrier) hangi teknolojilerle, nereye ve hangi kalitede uygulanacağını düzenler; QR kodun teknik kuralları ise ISO/IEC 18004’tedir. Bu yazı ambalaj, etiket ve üretim ekiplerinin sorularını cevaplıyor: hangi taşıyıcı, nereye, hangi boyut ve kalite, matbaaya ne yazılacak. Yazı, DPP Standartları Rehberi serimizin bir parçasıdır.
- EN 18220:2026 (veri taşıyıcılar) Mayıs 2026’da yayımlandı; AB Resmî Gazetesi’nde (AB) 2026/1736 sayılı Komisyon Uygulama Kararı (14 Temmuz 2026) ile uyumlaştırılmış standart olarak atıflandı.
- ISO/IEC 18004:2024 uluslararası QR kod standardıdır (4. baskı, Ağustos 2024); AB uyumlaştırılmış standardı değildir.
Standart neyi düzenler, neyi düzenlemez
EN 18220, DPP’de kullanılan veri taşıyıcıların sembol özelliklerini, hata düzeltmeyi, kodlamayı, baskı kalitesini, dayanıklılığını ve yerleşimini düzenler (EN 18220, madde 1). Mimari, kullanım senaryoları, güvenli elemanlar ve kriptografik güvenlik özellikleri kapsam dışıdır (madde 1); standart, kodu sahteciliğe karşı korumayı vaat etmez.
Taşıyıcıya ürünün benzersiz tanımlayıcısı yazılır (madde 5.2.1); bu kimliğin nasıl kurulacağını EN 18219 düzenler ve konuyu benzersiz tanımlayıcı yazımızda ele aldık.
Hangi ürün grubunda hangi taşıyıcının zorunlu olacağına ürün grubuna özgü düzenleme karar verir (madde 4.2, Giriş 0.2). EN 18220, DPP’de kullanılan QR kodun ISO/IEC 18004:2024’e uymasını şart koşar (madde 6.2.3); bu yüzden iki standart birlikte okunur. Pasaportun veri içeriği için tekstil, çelik ve batarya yazılarımıza bakabilirsiniz.
Hangi veri taşıyıcıyı kullanabilirsiniz
EN 18220 beş taşıyıcı tanımlar: iki boyutlu (2B) barkodlardan QR kod ve Data Matrix, radyo frekanslı taşıyıcılardan HF RFID, NFC (yakın alan iletişimi) ve RAIN RFID, yani UHF RFID (madde 6). Her biri için uyulması zorunlu bir ISO/IEC standardı vardır.
| Taşıyıcı | Telefonla okuma | Tipik kullanım | Dayanak |
|---|---|---|---|
| QR kod | Yerleşik destek yaygın (Tablo 1) | Pazarlama, ödeme, lojistik; perakendede yaygınlaşıyor (madde 6.2.3) | ISO/IEC 18004:2024 (madde 6.2.3) |
| Data Matrix | Yerleşik destek kısmi (Tablo 1) | Tıbbi cihaz, elektronik, kozmetik gibi küçük ürünler (madde 6.2.2) | ISO/IEC 16022:2024 (madde 6.2.2) |
| HF RFID | NFC ile birlikte değerlendirilir, yaygın (Tablo 2) | Ürün tanımlama ve doğrulama, giriş kontrolü (madde 6.3.2.2) | ISO/IEC 14443, 15693 ya da 18000-3 (madde 6.3.2.1) |
| NFC | Yerleşik destek yaygın (Tablo 2); telefonun kendiliğinden okuması için NFC Forum kodlaması (madde 6.3.3.3) | Birkaç santimetrelik yakınlık etkileşimi (madde 6.3.3.1) | ISO/IEC 18092:2023 ve 21481:2021 (madde 6.3.3.2) |
| RAIN RFID (UHF) | Yerleşik destek kısmi (Tablo 2) | Envanter, lojistik; görüş hattı olmadan metrelerce mesafeden çoklu okuma (madde 6.3.4.1) | ISO/IEC 18000-63:2021 (madde 6.3.4.2) |
Telefon desteği bilgisi standardın karşılaştırma tablolarından gelir (Tablo 1, Tablo 2). EAN-13 gibi doğrusal barkodlar taşıyıcı listesinde yer almaz (madde 6). ESPR’nin veri taşıyıcı tanımı doğrusal barkodu da sayar (Giriş 0.2), ama EN 18220 doğrusal barkod için DPP kuralı vermez; bu konuda ürün grubu düzenlemesini izlemek gerekir. GTIN’inizi bir QR kodun içindeki web adresine taşıyıp aynı kodu hem satış noktasında hem DPP için kullanmak standardın örnekleri arasındadır (Ek C.1, Tablo B.1).
Micro QR, ISO/IEC 18004’ün parçasıdır, ancak EN 18220 onu ayrıca anmaz; DPP taşıyıcısı sayılıp sayılmadığı metinden çıkmıyor. Kapasitesi de sınırlıdır: En büyük Micro QR bayt modunda en fazla 15 karakter taşır (ISO/IEC 18004, madde 5.1 e); bu, tipik bir DPP adresine yetmez.
Tüketici erişimi: kayıt, uygulama, şifre yok
Her tekil ürünün en az bir veri taşıyıcısı olmalı; taşıyıcı ürünün kendisinde, ambalajında ya da belgesinde bulunmalıdır (madde 5.1). Tüketici, pasaportun kamuya açık kısmına kayıt olmadan, DPP’ye özel uygulama indirmeden ve kullanıcı bilgisi girmeden ulaşabilmelidir (madde 5.3.4). Telefonun kendi kamerası ve tarayıcısı “ek yazılım” sayılmaz (madde 3.1).
Bu yüzden tüketiciye dönük ürünlerde QR kod ve NFC öne çıkar. RAIN RFID’nin telefonlarda yerleşik desteği kısmi gösterildiği için (Tablo 2) tüketici erişimini yalnız ona bırakmak bize riskli görünüyor; bu, standardın açık hükmü değil, madde 5.3.4 ile Tablo 2’yi birlikte okuyarak vardığımız bir çıkarımdır. Data Matrix kullanan sektörlerde de yanına bir QR eklemek düşünülebilir. DPP her zaman yeni bir kod demek değildir; ürün grubunda zaten kullanılan taşıyıcılar dikkate alınmalıdır (madde 4.3.2).
Kodu nereye koyacaksınız
Standart beş yerleşim yöntemi sayar ve bunlar birlikte kullanılabilir (madde 5.4.1):
- Ürün üzerine kalıcı markalama ya da kazıma; kod ürün ömrü boyunca üründe kalır (madde 5.4.2).
- Ambalaj: yaygındır, ama ambalaj atılınca ya da hasar görünce ürünle kimlik arasındaki bağ kopar (madde 5.4.3).
- Etiket: basma ve yapıştırma sürecinin dayanıklılık açısından değerlendirilmesi önerilir (madde 5.4.4).
- Belge: kullanım kılavuzu, garanti belgesi gibi; kimliğin tek kaynağı belgeyse kod da o belgede olmalıdır (madde 5.4.5).
- Gömülü: taşıyıcı ürünün içine yerleştirilir; örnekler tekstil ve lastiktir (madde 5.4.6).
Standart e-posta, e-ticaret sayfası gibi dijital belgeleri de örnek verir (madde 5.4.5); ancak kodu yalnız dijital bir belgede vermenin, fiziksel bulunma şartını (madde 5.1) karşılayıp karşılamadığı standartta net değildir.
Dayanıklılıkta standart bir öneriyle yetinir: Ürün tekrar tekrar kullanılsa, el değiştirse ve onarılsa da taşıyıcının işlevini koruması önerilir (madde 4.3.1). Süre, döngü sayısı ya da test yöntemi verilmez. Onarım ve geri dönüşümde erişim önemliyse kodu ürüne ya da kalıcı bir etikete taşımak mantıklıdır; dayanıklılık testlerini ürününüze göre siz tanımlarsınız.
QR kodun temel ayarları: sessiz bölge, hata düzeltme, adres uzunluğu
Sessiz bölge
QR kodun dört kenarı da en az 4X genişliğinde, hiçbir işaret içermeyen ve açık modüllerle aynı yansımadaki bir boşlukla çevrili olmalıdır (ISO/IEC 18004, madde 5.3.8 ve 9.1). X, kodu oluşturan tek bir kare hücrenin (modül) genişliğidir. Ambalaj tasarımında sık görülen bir hata, kodu kutu kenarına, çizgiye ya da metne dayamaktır. Kalite notlamasında köşe işaretlerinin dış kenarındaki sessiz bölge şeridi de değerlendirilir; bu şeride giren grafik notu düşürebilir (ISO/IEC 18004, Ek G.2.1.1).
Hata düzeltme seviyesi
Dört seviye vardır: L, M, Q ve H; yaklaşık kurtarma kapasiteleri %7, %15, %25 ve %30’dur (ISO/IEC 18004, Tablo 8). Bu oranlar kod sözcüğü (codeword) oranıdır, kod alanının yüzdesi değildir (madde 5.1 f); yeri bilinmeyen bir hatayı düzeltmek iki hata düzeltme kod sözcüğü harcar (madde 7.5.1). M “standart” denge, Q kritik ya da zayıf baskılı uygulamalar için tarif edilir; koda logo eklenecekse daha yüksek seviyenin okumayı daha güvenilir kıldığı belirtilir (Ek K.2). Seviye yükseldikçe kod büyür ve kötü baskıyı yüksek seviye kurtarmayabilir (EN 18220, madde 5.5.1).
Adres uzunluğu ve karakterler
Alfasayısal mod yalnız rakamlar, büyük A-Z harfleri ve dokuz simgeden oluşan 45 karakterlik kümeyle çalışır (ISO/IEC 18004, madde 7.3.4). Küçük harfler ile “?” ve “=” gibi sorgu karakterleri bayt moduna geçirir; bayt modunda her karakter 8 bit tutar (madde 7.3.5). Örneğin bayt modunda ve M seviyesinde sürüm 3 en fazla 42, sürüm 5 en fazla 84 karakter alır (Tablo 7); sürüm 3’ün kenarı 29, sürüm 5’in kenarı 37 modüldür, sessiz bölge hariç (madde 5.1 d, 5.3.2.1). Kısa adres, aynı X ile daha küçük kod ya da aynı alanda daha büyük X demektir.
Boyut ve baskı kalitesi: neyi ölçmek zorundasınız
Standartlar sayısal bir asgari boyut ya da asgari X vermez. X, hedeflenen okuma ortamında (kasa tarayıcısı, tüketici telefonu) doğru okunacak şekilde seçilmeli ve yazıcı çözünürlüğüne uygun olmalıdır (EN 18220, madde 5.5.2; ISO/IEC 18004, madde 9.1). EN 18220’nin satış noktası örneklerinde X en küçük 0,396 mm, hedef 0,495 mm ve en büyük 0,99 mm olarak geçer (Ek B, Tablo B.2, B.4 ve B.6); bunlar bilgi amaçlı ekteki tahmini örneklerdir, zorunlu ölçü değildir. Ek B’de daha küçük X kullanan örnekler de vardır (Tablo B.8).
Taşıyıcı, hedef ortamda çalışacak asgari bir kalite düzeyine ulaşmalıdır (EN 18220, madde 5.6.1). Kalite değerlendiriliyorsa 2B kodlarda yöntem ISO/IEC 15415:2024 (madde 5.6.2), doğrulayıcı (verifier) cihaz ISO/IEC 15426-2:2023’e uygun olmalıdır (madde 5.6.3). Kod doğrudan ürün yüzeyine işlenmişse (doğrudan parça markalama) kalite ISO/IEC 29158’e göre değerlendirilir (madde 5.6.2).
Asgari not ise zorunlu tutulmamıştır. EN 18220 asgari kalitenin tipik olarak 1,5/%80/660 biçiminde ifade edildiğini söyler: 1,5 genel kalite notu, %80 X’e oranla ölçüm açıklığı, 660 nanometre cinsinden ışık dalga boyudur (madde 5.6.2). Asıl notlar sektör uygulama standartlarında belirlenir (madde 5.6.2); kabul notunu siz koyarsınız.
ISO/IEC 18004’e göre süreç izleme ölçümleri kalite değerlendirmesinin yerine geçmez; zorunlu yöntem Madde 10 ve Ek G’dir (madde 10.3, Ek M). Telefonla “okunuyor” denemesini de bu yüzden kalite ölçümü saymıyoruz (bizim çıkarımımız). Ölçümün son ambalaj ya da etiket halinde, laminasyon ve eğri yüzey etkileri dahil yapılması önerilir (Ek K.1).
İnsan-okunur metin, DPP işareti ve erişilebilirlik
EN 18220, kodlanan bilginin okunabilir metnini kodun yanına basmayı şart koşmaz; sektör önerileri ya da ürün grubu düzenlemeleri kural getirebilir (EN 18220, madde 5.7.2). Uzun adreslerde açıklayıcı bir metin konabilir; metnin kodu ve sessiz bölgeyi bozmaması önerilir (ISO/IEC 18004, madde 9.2). DPP’yi gösteren grafik işaret de isteğe bağlıdır; kullanılırsa ISO 7000 ya da IEC 60417’deki 6452 veya 6452-1 numaralı simgeye uyması önerilir (madde 5.7.3). Yine de taşıyıcının varlığının tüketiciye belli olması önerilir; görünmeyen bir RFID ya da NFC etiketinde bu, varlığını gösteren bir işaretle sağlanabilir (madde 5.7.1).
Erişilebilirlik ise zorunludur: Taşıyıcı, engelli ya da farklı ihtiyaçları olan kullanıcıların pasaport bilgisine ulaşmasını zorlaştırmamalıdır; bunun için ISO 19809 ve EN 301549 v3.2.1 gibi kılavuzlar dikkate alınmalıdır (madde 5.7.4). Hüküm hem fiziksel hem dijital etkileşimi kapsar (madde 5.7.4); açılan pasaport sayfasının erişilebilirliği de işin parçasıdır.
Üretici olarak vermeniz gereken kararlar
Standartlar yöntemi belirler, değerleri size bırakır: taşıyıcı türü, kodun yeri, X boyutu, hata düzeltme seviyesi, kabul notu ve işaret kullanımı. Bu kararları matbaa ya da ambalaj tedarikçinize yazılı bir şartnameyle iletin.
Şartnamede standarttan gelen maddeler
- Semboloji: ISO/IEC 18004:2024’e uygun QR kod (EN 18220, madde 6.2.3).
- Kodlanacak veri: ürünün benzersiz tanımlayıcısı, seçtiğiniz kimlik şemasının sözdizimine uygun biçimde, çoğu uygulamada bir DPP adresi içinde (EN 18220, madde 5.2.1).
- Sessiz bölge: dört kenarda en az 4X, işaretsiz (ISO/IEC 18004, madde 5.3.8 ve 9.1).
- X boyutu: sizin belirlediğiniz mm değeri, kare modül (EN 18220, madde 5.5.2; ISO/IEC 18004, madde 9.1).
- Hata düzeltme seviyesi: L, M, Q ya da H (ISO/IEC 18004, Tablo 8).
- Kalite yöntemi: ISO/IEC 15415:2024; doğrudan parça markalamada ISO/IEC 29158 (EN 18220, madde 5.6.2).
- Doğrulayıcı: ISO/IEC 15426-2:2023’e uygun cihaz (madde 5.6.3).
- Kabul notu: not, ölçüm açıklığı ve dalga boyu birlikte; değer sizden (madde 5.6.2).
- Ölçüm son ambalaj ya da etiket üzerinde (öneri; ISO/IEC 18004, Ek K.1).
Standart dışı, sizin ekleyeceğiniz maddeler
- Seri üretim öncesi numune onayı: doğrulayıcı raporu ve hedef telefonlarla okuma denemesi.
- Parti başına örnekleme ve raporlama planı; ret ve yeniden baskı koşulları.
- Koyu kod, açık zemin varsayılanı; ters ya da renkli baskı yalnız numune testinden sonra.
- Ürüne göre sürtünme, ısı ya da yıkama dayanımı testleri.
- Adreste Türkçe karakter ve boşluk bulunmaması.
Hazırlık için ilk adımlar
- Ürün gruplarınız için kodun yaşam döngüsünün hangi aşamasında, kim tarafından okunacağını belirleyin.
- Ambalaj ve etiketlerinizdeki mevcut kodları envanterleyin; DPP’ye taşınabilecek olanları ayırın.
- DPP adresini kısa tutacak bir yapı seçin.
- Bir ambalaj ve bir etiket üzerinde pilot baskı yapıp uyumlu bir doğrulayıcıyla ölçtürün, hedef telefonlarla deneyin.
- X değerini ve kabul notunu pilot sonuçlarına göre şartnameye yazın; tasarım şablonlarına 4X sessiz bölgeyi (ISO/IEC 18004, madde 5.3.8) sabit katman olarak ekleyin.
- Pasaport sayfasının erişilebilirliğini web ekibinizle kontrol edin ve ürün grubunuzun düzenlemesini izleyin.
Bilgilendirme Notu
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve standart metninin yerini tutmaz; uygulamada standardın güncel ve tam metni esas alınmalıdır. AES bir onaylanmış kuruluş ya da belgelendirme kuruluşu değildir; Dijital Ürün Pasaportu belgesi, doğrulaması veya sertifikası düzenlemez ve herhangi bir pasaport yazılımı ya da Kayıt Sistemi hizmeti sunmaz.
AES’in TÜRKAK akreditasyonu yalnızca elektrik tesisatı periyodik kontrolü (AB-0631-M) kapsamındadır. Yukarıdaki bilgiler bağlayıcı bir hukuki veya teknik görüş niteliği taşımaz; her somut durum kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.
İlgili Hizmetler ve İçerikler
- DPP’de Benzersiz Tanımlayıcı: EN 18219’a Göre Ürün, Operatör ve Tesis
- DPP’de Kim Neyi Görür? EN 18239 ile Erişim Hakları ve Ticari Gizlilik
- DPP Verisine Güven: EN 18246 ile İmza, Bütünlük ve Değişiklik İzi
- DPP Verisi Nerede, Ne Kadar Saklanır? EN 18221 ile Arşiv ve Yedek
- DPP Yazılımı Seçerken: EN 18216, 18222 ve 18223’e Göre Protokol ve API
- DPP Hazırlık Kontrol Listesi: Sekiz EN Standardına Göre Üretici Kararları
- Dijital Ürün Pasaportu Teknik Altyapısı: EN Standartları, Veri Taşıyıcı ve AB Kayıt Sistemi
- ESPR ve Dijital Ürün Pasaportu (DPP): İhracatçı Üreticiler İçin Kapsamlı Rehber
- Dijital Ürün Pasaportu (DPP) Hizmetleri
Sık Sorulan Sorular
DPP için QR kod zorunlu mu?
Hayır. EN 18220 beş taşıyıcı tanımlar (madde 6); hangisinin zorunlu olacağını ürün grubu düzenlemesi belirler (madde 4.2). Tüketici kayıt ve özel uygulama olmadan erişebilmeli (madde 5.3.4); bu yüzden tüketiciye dönük ürünlerde QR kod ve NFC öne çıkar.
Mevcut EAN-13 barkodum yeterli mi?
EAN-13 gibi doğrusal barkodlar EN 18220’nin taşıyıcı listesinde yer almıyor (madde 6). GTIN’inizi bir QR kodun içindeki web adresine taşıyıp aynı kodu satış noktasında ve DPP için kullanabilirsiniz (Ek C.1).
QR kod en küçük kaç milimetre olabilir?
Standartlar sayısal alt sınır koymaz; X okuma ortamına göre seçilir (EN 18220, madde 5.5.2). Ek B’deki satış noktası örneklerinde en küçük X 0,396 mm’dir (Tablo B.2), ama bu bir örnektir. Boyutu pilot baskı ve doğrulayıcı ölçümüyle belirleyin.
Baskı kalitesinde 1,5 notu zorunlu mu?
Hayır. EN 18220’ye göre zorunlu olan asgari bir kalite düzeyi (madde 5.6.1) ve kalite değerlendiriliyorsa ISO/IEC 15415 yöntemidir (madde 5.6.2). 1,5/%80/660 tipik bir gösterimdir; asıl notlar sektör standartlarında belirlenir (madde 5.6.2).
QR kodun ortasına logo koyabilir miyiz?
ISO/IEC 18004 logo yerleşimini düzenlemez; yalnız logo eklenecekse daha yüksek hata düzeltme seviyesinin okumayı daha güvenilir kıldığını belirtir (Ek K.2). Sessiz bölgeye işaret konamaz (madde 5.3.8). Logolu tasarımı doğrulayıcıyla ölçtürün.
Kodu yalnız ambalaja koymak yeterli mi?
Ambalaj izinli bir yöntemdir, ama atılınca ürünle kimlik arasındaki bağ kopar (EN 18220, madde 5.4.3). Taşıyıcının onarım döngülerinden sonra da kullanılabilir kalması önerildiği için (madde 4.3.1), uzun ömürlü ürünlerde kodu ürüne ya da kalıcı bir etikete de koymayı düşünün.