Dijital ürün pasaportu (DPP) hazırlığında şu sorular hep gündeme geliyor: Pasaport verisini kim tutacak, eski hâlleri ne olacak, firma piyasadan çekilirse pasaport kaybolacak mı? Bu yazı, DPP verisinin saklanmasını, arşivlenmesini ve kalıcılığını düzenleyen EN 18221:2026 standardının bu sorulara verdiği cevapları ve bilerek boş bıraktığı noktaları anlatıyor. Yazı, DPP Standartları Rehberi serisinin bir parçasıdır.
- EN 18221:2026 (veri depolama, arşivleme ve kalıcılık) Mayıs 2026’da yayımlandı; AB Resmî Gazetesi’nde (AB) 2026/1736 sayılı Komisyon Uygulama Kararı (14 Temmuz 2026) ile uyumlaştırılmış standart olarak atıflandı.
Standart neyi düzenler, neyi düzenlemez
EN 18221, Mayıs 2026’da yayımlanan kısa bir standarttır. Zorunlu hükümleri beş alt maddede toplanır: saklama, arşivleme, kalıcılık, pasaporta eklenen dijital belgeler ve yedek sağlayıcıya çoğaltma (madde 4.1 ile 4.5 arası). Hepsi merkeziyetsiz (decentralized) bir mimariye dayanır; her pasaport, onu oluşturan tarafın ya da onun hizmet sağlayıcısının sisteminde durur (madde 1 ve 4.1).
Standardın boş bıraktığı alanlar en az düzenledikleri kadar önemlidir:
- Belirli bir saklama teknolojisi dayatmaz; mevcut veritabanı ya da bulut altyapınızı kullanabilirsiniz (madde 4.1). Blokzincir gibi bir teknoloji şartı yoktur.
- Saklama süresi için rakam vermez (madde 3.4).
- Verinin hangi ülkede barındırılacağına dair hüküm içermez.
- Bir ana hizmet sağlayıcıdan diğerine geçişi düzenlemez; yalnız ana taraf ile yedek arasındaki çoğaltmayı ele alır (madde 4.5).
Protokol, format ve API çağrıları kardeş standartların konusudur; bunları protokol, API ve birlikte çalışabilirlik yazımızda ele alıyoruz.
Pasaport verisini kim, nerede saklar?
Kısa cevap: siz ya da sizin adınıza çalışan bir hizmet sağlayıcı. Saklama yükümlülüğü, pasaportu oluşturmakla sorumlu olan taraftadır; bu iş o tarafın yetkilendirdiği DPP hizmet sağlayıcılarına da bırakılabilir (madde 4.1). Pasaportu kendiniz barındırmamayı seçerseniz, onu sizin adınıza barındıran firmaya ana DPP hizmet sağlayıcısı (main DPP service provider) denir (madde 3.3.1).
“AB pasaportumu merkezi bir sistemde saklar” varsayımı bu yüzden yanlıştır; EN 18221 merkezi bir AB veri deposundan hiç söz etmez. Standart dışı genel bilgi: ESPR’nin öngördüğü AB DPP kayıt sistemi (registry), pasaportun tam içeriğini barındıran bir depo olarak değil, en azından ürünü ve pasaportu bulmaya yarayan tanımlayıcıları tutan bir kayıt olarak kurgulanmıştır. Pasaport içeriğinin saklanması ise EN 18221’e göre sizde ya da hizmet sağlayıcınızdadır (madde 4.1).
Saklanan veriden beklenenler şunlardır:
- Veri doğru ve eksiksiz olmalı, ilgili her değişiklik işlenmiş olarak bugünkü durumu göstermelidir (madde 4.1).
- Pasaport ömrü boyunca EN 18216’daki protokollerle çevrim içi erişilebilir olmalıdır (madde 4.1).
- Saklanan veriden, EN 18216’nın istediği insan ve makine tarafından okunur gösterimler (HTML ve JSON gibi) üretilebilmelidir (madde 4.1). Bizim değerlendirmemize göre pasaportu yalnız bir PDF dosyası olarak tutmak bu şartı karşılamaz.
- Veri kaybı, kötü niyetli değişiklik ve yetkisiz erişime karşı kanıtlanmış güvenilir teknolojilerle korunur; bu yükümlülük hem ana hem yedek sağlayıcı için geçerlidir (madde 4.1).
Veri konumunda standart sessizdir: “AB içinde barındırılmalı” ya da “Türkiye’de barındırılabilir” diyen bir hüküm yoktur. Standart bunu şart koşmaz; ancak pasaportta kişisel veri bulunuyorsa KVKK ve GDPR’nin yurt dışı aktarım kuralları ayrıca değerlendirilmelidir.
Her değişiklik arşivlenir mi?
Kural olarak evet. Arşivleme, pasaportun ilk hâlinde ilk değişiklik yapıldığı anda başlar ve pasaporttaki tüm değişiklikler arşivlenir (madde 4.2). Tek istisna, ürün grubuna özgü kuralların açıkça muaf tuttuğu değişikliklerdir; standardın verdiği örnek gerçek zamanlı sensör verisidir (madde 4.2).
- Standart arşivin iki yerde tutulmasını öngörür: pasaportu oluşturan tarafta (ya da onun ana sağlayıcısında) ve yedek sağlayıcıda (madde 4.2). Yedeğin hangi ürünlerde zorunlu olduğu ise ürün kurallarına bırakılmıştır (madde 4.3); yedek istenmeyen bir üründe ikinci kopyanın nasıl ele alınacağı standartta net değildir.
- Tüm arşiv sürümleri pasaport ömrü boyunca korunur (madde 4.2).
- Kimliği doğrulanmış ve yetkili bir aktör, belirli bir tarihteki sürümü geri getirebilmelidir (madde 4.2).
- Arşivdeki bir bilgi, güncel pasaporttaki karşılığıyla aynı erişim kısıtına tabidir; kontrollü bir alan arşivde de kontrollü kalır (madde 4.2).
- Arşiv sürümlerinin bütünlüğü ve özgünlüğü EN 18246’ya göre güvenceye alınır (madde 4.2).
Arşiv düzeni için standart, uzun süreli dijital arşivlerin referans modeli olan ISO 14721’i (OAIS, açık arşiv bilgi sistemi) önerir; bu bir öneridir, şart değildir (madde 4.2). Arşivdeki ve yedekteki verilere kimin hangi rolle erişeceğini erişim hakları yazımızda anlatıyoruz. “Güncel sürüm yeter, eskileri silebiliriz” yaklaşımı bu standartla bağdaşmaz.
Yedek hizmet sağlayıcı ne demek, neden gerekli?
Yedek DPP hizmet sağlayıcısı (back-up DPP service provider), pasaportun yedek kopyasını barındıran sağlayıcıdır (madde 3.3.2). Standart, DPP hizmet sağlayıcılarını ürünü piyasaya arz eden ya da hizmete sokan ekonomik operatörün yetkilendirdiği bağımsız üçüncü taraflar olarak tanımlar (madde 3.3). Aşağıdaki şartlar birlikte okunduğunda bu yedek, gece alınan bir veritabanı yedeği değil, yetkili kullanıcılara hizmet veren ayrı bir erişim noktası olarak düşünülmelidir.
- En güncel sürümü ve gerekli tüm geçmiş sürümleri saklar (madde 4.3).
- Pasaport ömrü boyunca özel olarak yetkilendirilmiş kullanıcılara erişim verir (madde 4.3).
- Değişiklikleri veri kaybını en aza indirecek sıklıkta alır. Standart örnek olarak azami bir kurtarma noktası hedefi (Recovery Point Objective, RPO), yani kabul edilebilir en fazla veri kaybı penceresi tanımlanmasını gösterir; rakam vermez ve sıklığın ürün kurallarıyla ayrıca belirlenebileceğini söyler (madde 4.5).
- Çoğaltma, EN 18222’deki yaşam döngüsü API’siyle yapılabilir olmalıdır; taraflar başka güvenli bir yöntemde de anlaşabilir. İletim her durumda EN 18216’ya uygun bir protokolle yapılır (madde 4.5).
Yedek her ürün için zorunlu mu? Standart bunu kendisi zorunlu kılmaz; ürün piyasaya arz edildiğinde yedek kopyanın istenebileceğini söyler (madde 4.3). Hangi ürünler için isteneceği ESPR ve ürün grubu kurallarına bağlıdır. Ek ZA da bu sınırı çizer: 4.3 ve 4.5 maddeleri ESPR Madde 10(4) ile eşleştirilmiştir, ancak uygunluk karinesi yalnız yedeğin teknik yönleri için geçerlidir, yedeğin var olması için değil. 4.5 ayrıca ESPR Madde 11(c) ile eşleştirilmiştir; 4.1, 4.2 ve 4.4 tabloda yer almaz (Ek ZA, Tablo ZA.1).
Firma piyasadan çekilirse pasaporta ne olur?
Kalıcılık (data persistence) kavramı tam olarak bu senaryo için vardır: Pasaportu oluşturan ekonomik operatör artık faal olmasa bile verinin erişilebilir kalması (madde 1). Standardın tetikleyicisi, ekonomik operatörün piyasada artık faal olmamasıdır; bu durumda yedek sağlayıcıdaki pasaporta genel erişim açılmalıdır (madde 4.3). Çoğaltma sıklığı şartının gerekçesi de bu senaryoda veri kaybını en aza indirmektir (madde 4.5).
Pasaporta eklenen dijital belgeler (örneğin kullanım kılavuzu ya da sertifika) da aynı mantıkla ele alınır. Belge pasaportun içine konabilir ya da pasaporttan bağlantı verilebilir; her iki durumda da pasaport üzerinden ulaşılabilmeli, kullanıcı onu kendi cihazına indirip saklayabilmeli ve belge pasaport ömrü bitene kadar çevrim içi kalmalıdır (madde 4.4). Zorunlu belgeler yalnız bağlantıyla verilmiş olsa bile, onları saklamak ve erişilebilir tutmak yedek sağlayıcının sorumluluğundadır (madde 4.4).
Standart, “artık faal değil” durumunun nasıl tespit edileceğini ve genel erişimi kimin hangi süreçle açacağını tanımlamaz. Bu nedenle tetikleyici olayı, bildirim yolunu ve geçiş adımlarını yedek sağlayıcıyla yazılı olarak belirlemenizi öneririz; bu standarttan doğan bir şart değil, bizim önerimizdir.
Saklama süresi: Standart neden rakam vermiyor?
Standart, DPP ömrü (DPP lifetime) kavramını mevzuatın pasaportu erişim hakkı olanlara açık tutmayı istediği süre olarak tanımlar ve bir yıl sayısı vermez (madde 3.4). Saklama, arşiv, yedekten erişim ve ek belge şartlarının tümü bu süreye bağlanır (madde 4.1, 4.2, 4.3 ve 4.4).
Standart dışı genel bilgi: Süre, ESPR kapsamında her ürün grubu için çıkarılacak yetki devri işlemiyle (delegated act) belirlenir. Bu nedenle “EN 18221 pasaportu şu kadar yıl saklamayı şart koşuyor” demek doğru olmaz. Sözleşmede süreyi rakamla sabitlemek yerine “ilgili düzenlemenin öngördüğü DPP ömrü boyunca” gibi bir atıf kullanmak daha güvenlidir. Sektöre özgü gereklilikler için tekstil, çelik ve batarya sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Üretici olarak vermeniz gereken kararlar
- Pasaportu kendiniz mi barındıracaksınız, ana hizmet sağlayıcıya mı vereceksiniz? Kendiniz barındırırsanız 4.1’deki saklama şartlarını kendi altyapınızda karşılamanız gerekir (madde 3.3.1 ve 4.1).
- Ürün grubunuz yedek kopya istiyorsa yedek sağlayıcı kim olacak (madde 4.3)?
- Çoğaltma sıklığı nasıl tanımlanacak (örneğin bir azami RPO ile) ve çoğaltma EN 18222 API’siyle mi, başka güvenli bir yöntemle mi yapılacak (madde 4.5)?
Tedarikçi sözleşmesi: Standarttan doğan maddeler
- JSON ve HTML gösterimlerinin saklanan veriden üretilebilmesi (madde 4.1).
- Muaf tutulanlar dışındaki tüm değişikliklerin arşivlenmesi, arşivin hem sizde ya da ana sağlayıcıda hem de (varsa) yedek sağlayıcıda DPP ömrü boyunca tutulması; belirli bir tarihteki sürümün yetkili kullanıcıya geri getirilmesi (madde 4.2).
- Arşiv sürümlerinin bütünlüğünün EN 18246’ya göre nasıl güvenceye alınacağı ve ISO 14721 (OAIS) uyumu (madde 4.2; OAIS öneri düzeyinde).
- Yedek sağlayıcının kim olduğu ve bağımsız üçüncü taraf niteliği (madde 3.3 ve 3.3.2).
- Veri kaybını en aza indirecek çoğaltma sıklığı (standart örnek olarak azami RPO tanımlamayı gösterir; rakamı sözleşmede siz belirlersiniz) ve çoğaltmanın EN 18222 API’siyle yapılabilmesi (madde 4.5).
- Operatör faal olmadığında yedekten genel erişimin açılması (madde 4.3).
- Ek belgelerin indirilebilir formatta ve ömür boyu tutulması, zorunlu olanların yedekte de bulunması (madde 4.4).
Standardın düzenlemediği ama sözleşmeye girmesi gerekenler
- Verinin barındırıldığı ülke ve kişisel veri aktarımına ilişkin güvenceler.
- Başka bir sağlayıcıya geçerseniz tüm sürümlerin ve belgelerin hangi formatta, ne sürede teslim edileceği. Kimlik tarafında tedarikçiye bağımlılık konusunu tekil tanımlayıcı yazımızda ele alıyoruz.
- “Faal olmama” durumunun tanımı, kimin karar vereceği ve genel erişime geçiş adımları.
- Yedek sağlayıcının kendi süreklilik güvencesi ve saklama süresinin ürün düzenlemesine atıfla yazılması.
Hazırlık için ilk adımlar
- Ürün grubunuzun ESPR düzenlemesini takip edin; DPP ömrünün, yedek şartının ve varsa muaf değişikliklerle çoğaltma sıklığına ilişkin ek kuralların orada netleşmesi beklenir.
- Pasaport verisinin hangi sistemlerden (ERP, PLM, kalite) geleceğini ve ne sıklıkla değişeceğini çıkarın; değişiklik sıklığı arşiv hacmini belirler.
- Sağlayıcı adaylarına yukarıdaki iki listeyi yazılı soru olarak gönderin ve cevapları madde numaralarıyla karşılaştırın.
- Pasaporta bağlayacağınız kılavuz, sertifika ve test raporlarını listeleyin; indirilebilir formatta olduklarını kontrol edin.
- Faaliyetin sona ermesi senaryosunu yazılı bir plana dönüştürün.
Bilgilendirme Notu
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve standart metninin yerini tutmaz; uygulamada standardın güncel ve tam metni esas alınmalıdır. AES bir onaylanmış kuruluş ya da belgelendirme kuruluşu değildir; Dijital Ürün Pasaportu belgesi, doğrulaması veya sertifikası düzenlemez ve herhangi bir pasaport yazılımı ya da Kayıt Sistemi hizmeti sunmaz.
AES’in TÜRKAK akreditasyonu yalnızca elektrik tesisatı periyodik kontrolü (AB-0631-M) kapsamındadır. Yukarıdaki bilgiler bağlayıcı bir hukuki veya teknik görüş niteliği taşımaz; her somut durum kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.
İlgili Hizmetler ve İçerikler
- DPP’de Benzersiz Tanımlayıcı: EN 18219’a Göre Ürün, Operatör ve Tesis
- DPP İçin QR Kod ve Veri Taşıyıcı: EN 18220 ve ISO/IEC 18004 Rehberi
- DPP’de Kim Neyi Görür? EN 18239 ile Erişim Hakları ve Ticari Gizlilik
- DPP Verisine Güven: EN 18246 ile İmza, Bütünlük ve Değişiklik İzi
- DPP Yazılımı Seçerken: EN 18216, 18222 ve 18223’e Göre Protokol ve API
- DPP Hazırlık Kontrol Listesi: Sekiz EN Standardına Göre Üretici Kararları
- Dijital Ürün Pasaportu Teknik Altyapısı: EN Standartları, Veri Taşıyıcı ve AB Kayıt Sistemi
- ESPR ve Dijital Ürün Pasaportu (DPP): İhracatçı Üreticiler İçin Kapsamlı Rehber
- Dijital Ürün Pasaportu (DPP) Hizmetleri
Sık Sorulan Sorular
DPP verimi AB mi saklayacak?
Hayır. Pasaport, onu oluşturan aktör ya da onun adına çalışan DPP hizmet sağlayıcısı tarafından saklanır; mimari merkeziyetsizdir (EN 18221, madde 1 ve 4.1). Standart merkezi bir AB veri deposundan söz etmez.
Pasaportu kaç yıl saklamam gerekiyor?
Standart rakam vermez. DPP ömrünü, mevzuatın pasaportun erişilebilir kalmasını istediği süre olarak tanımlar (madde 3.4); arşiv sürümleri de bu süre boyunca tutulur (madde 4.2). Standart dışı bilgi olarak, sürenin ESPR kapsamındaki ürün grubu düzenlemesiyle belirlenmesi öngörülür.
Pasaportu güncellediğimde eski hâlini silebilir miyim?
Hayır. İlk değişiklikten itibaren her değişiklik arşivlenir; arşiv sizde ya da ana sağlayıcınızda ve varsa yedek sağlayıcıda DPP ömrü boyunca tutulur. Yalnız ürün kurallarının açıkça muaf tuttuğu değişiklikler, örneğin gerçek zamanlı sensör verisi, dışarıda bırakılabilir (madde 4.2).
Yedek hizmet sağlayıcı her ürün için zorunlu mu?
Standart bunu kendisi zorunlu kılmaz; yedek kopyanın istenebileceğini söyler (madde 4.3). Hangi ürünler için isteneceği ESPR ve ürün grubu kurallarına bağlıdır. Yedek istendiğinde teknik şartlar 4.3 ve 4.5 maddelerindedir.
Firmamız faaliyetini durdurursa pasaportlar ne olur?
Ekonomik operatör piyasada artık faal olmadığında, yedek sağlayıcıdaki pasaporta genel erişim açılmalıdır (madde 4.3). Bu durumun nasıl tespit edileceği standartta tanımlı değildir; yedek sağlayıcıyla sözleşmede belirlenmelidir.
Pasaport verisini Türkiye’deki bir sunucuda tutabilir miyim?
EN 18221 veri konumu hakkında hüküm içermez; ne yasaklar ne de teşvik eder. Standart dışı bir not olarak, pasaportta kişisel veri varsa KVKK ve GDPR aktarım kuralları ayrıca değerlendirilmelidir.