Konu Neden Önemli

Avrupa Birliği, tekstil atığının yönetimini üreticinin sorumluluğuna bağlayan önemli bir düzenleme değişikliğini hayata geçirdi. Atık Çerçeve Direktifi’nin (2008/98/EC) revizyonu, tekstil ürünleri için tüm üye devletlerde zorunlu bir genişletilmiş üretici sorumluluğu (EPR) rejimi öngörüyor. Bu, AB pazarına ürün koyan her üreticinin ürünlerinin toplanması, ayrıştırılması ve geri dönüştürülmesinin finansmanına katkı vermesi anlamına geliyor.

Hizmet notu: AES Innovation, bu sayfada anlatılan AB uyum çalışmalarını (PPWR, dijital ürün pasaportu, CBAM ve benzeri) konusunda uzman çözüm ortaklarıyla birlikte yürütür; bu hizmetleri doğrudan kendisi sunmaz. Bu çalışmalar akreditasyon kapsamımızın (AB-0631-M) dışındadır.

Bu bilgilendirme sayfası, revizyonun güncel durumunu, eko-modülasyon mekanizmasını ve Türk hazır giyim ile tekstil ihracatçıları için doğabilecek yükümlülükleri özetlemek amacıyla hazırlanmıştır. Amaç, ilgili tarafların konuyu erken aşamada takip edebilmesine yardımcı olacak genel bir çerçeve sunmaktır.

  • Zorunlu EPR, tekstil ürününü AB pazarına ilk kez arz eden üreticiyi kapsar.
  • Yükümlülük yerli üreticilerin yanı sıra ithalatçıları ve çevrim içi satıcıları da içerebilir.
  • Ücretler tek tip değildir; ürünün çevresel performansına göre eko-modülasyonla farklılaşır.

Atık Çerçeve Direktifi Revizyonunun Güncel Durumu

Avrupa Parlamentosu, Atık Çerçeve Direktifi’nin hedefli revizyonunu 10 Eylül 2025’te kabul etti. Metin, tekstil için ortak EPR kurallarını ve gıda atığı azaltım hedeflerini içeriyor. Revize direktif, kamuya açık kaynaklara göre 16 Ekim 2025 tarihinde yürürlüğe girdi.

Kamuya açık kaynaklara göre üye devletlere, direktifi ulusal mevzuata aktarmaları için yürürlük tarihinden itibaren 20 ay süre tanınıyor (yaklaşık 2027 ortası). Ulusal EPR şemalarının kurulup işler hale gelmesi için ise daha uzun bir süre öngörülüyor; kaynaklar bu geçişin 2028 yılına kadar tamamlanmasını işaret ediyor. Kesin tarihler üye devlet uygulamasına bağlı olduğundan, ülke bazında takvim değişebilir.

  • Parlamento kabulü: 10 Eylül 2025 (doğrulandı).
  • Yürürlüğe giriş: 16 Ekim 2025 (kamuya açık kaynaklarda doğrulandı).
  • Ulusal mevzuata aktarım süresi: yaklaşık 20 ay, üye devlet uygulamasına bağlıdır.
  • EPR şemalarının işler hale gelmesi 2028’e kadar beklenmektedir; ülkeye göre değişebilir.

Kapsam: Hangi Ürünler ve Kimler

Kamuya açık kaynaklara göre yükümlülük geniş bir ürün yelpazesini kapsıyor: giyim eşyaları, aksesuarlar, şapkalar, ayakkabılar, battaniyeler, yatak ve mutfak tekstili ile perdeler gibi ürünler örnek olarak gösteriliyor. Kesin ürün listesi ve eşikler üye devlet düzenlemelerinde netleşecektir.

Yükümlü taraf, ürünü AB tüketici pazarına ilk kez arz eden üretici olarak tanımlanıyor. Bu tanım, AB dışındaki üreticiler için de geçerli olabildiğinden, ürünlerini AB’ye satan Türk firmaların da bu kapsama girebileceği değerlendirilmektedir. Nihai kapsam, üye devlet aktarımına ve ilgili uygulama düzenlemelerine bağlı olacaktır.

  • Giyim, ayakkabı, ev tekstili gibi geniş bir ürün grubu kapsam içinde gösterilmektedir.
  • Yükümlü, ürünü pazara ilk arz eden üreticidir.
  • AB dışı üreticiler ve çevrim içi satıcılar da kapsama girebilir; ayrıntı üye devlet uygulamasına bağlıdır.

Eko-Modülasyon Nasıl İşliyor

Eko-modülasyon, EPR ücretlerinin ürünün çevresel performansına göre farklılaştırılması ilkesidir. Uygulamada, dayanıklı, kolay geri dönüştürülebilir ve daha düşük çevresel etkiye sahip ürünler için daha düşük ücret öngörülürken; geri dönüştürülmesi zor veya zararlı madde içeren ürünler için daha yüksek ücret uygulanabilir.

Kamuya açık kaynaklara göre eko-modülasyon ölçütleri arasında dayanıklılık, geri dönüştürülebilirlik, tek malzemeli (mono-materyal) tasarım ve geri dönüştürülmüş içerik oranı gibi tasarım özellikleri yer alıyor. Bu ölçütlerin, Sürdürülebilir Ürünler için Eko-Tasarım Yönetmeliği (ESPR) kapsamında belirlenecek tasarım kriterleriyle uyumlu olması bekleniyor. Ücretlerin somut düzeyleri üye devlet uygulamasına ve ürün özelliklerine göre değişecektir.

  • Dayanıklı ve geri dönüştürülebilir tasarım, ücreti aşağı çeken yönde etkiler.
  • Geri dönüşümü zor veya zararlı madde içeren ürünler daha yüksek ücretle karşılaşabilir.
  • Ölçütlerin ESPR tasarım kriterleriyle uyumlanması beklenmektedir.
  • Somut ücret düzeyleri doğrulanmadı; üye devlet düzenlemelerinde netleşecektir.

Üreticinin ve İthalatçının Yükümlülükleri

EPR rejimi altında üreticiden temel olarak üç tür yükümlülük beklenmektedir. Birincisi, ilgili üye devletteki üretici siciline kayıt olmak veya onaylı bir üretici sorumluluk kuruluşuna (PRO) katılmak. İkincisi, pazara arz edilen ürün miktarına ve ürün özelliklerine göre hesaplanan eko-modüle ücreti ödemek. Üçüncüsü, pazara arz edilen miktarlar ile toplama, yeniden kullanım ve geri dönüşüm sonuçlarına ilişkin verileri raporlamak.

Bu yükümlülüklerin somut biçimi, hangi sicile kayıt yapılacağı ve raporlama sıklığı gibi ayrıntılar üye devlet düzenlemelerinde belirlenecektir. Bu nedenle firmaların, ürün gönderdikleri her AB üye devletinin ulusal uygulamasını ayrı ayrı takip etmesi önerilir.

  • Ulusal üretici siciline kayıt veya onaylı bir üretici sorumluluk kuruluşuna katılım.
  • Ürün miktarı ve özelliklerine göre hesaplanan eko-modüle ücretin ödenmesi.
  • Pazara arz, toplama, yeniden kullanım ve geri dönüşüm verilerinin raporlanması.
  • Ayrıntılar üye devlet uygulamasına bağlıdır; ülke bazında takip gerekir.

Türk Tekstil ve Hazır Giyim İhracatçısına Etkisi

AB pazarına ürün koyan bir Türk üretici veya ihracatçı, ilgili üye devlet EPR şemasına kayıt olma ve eko-modüle ücret ödeme yükümlülüğüyle karşılaşabilir. Bu yükümlülüğün somut kapsamı, ürünün arz edildiği üye devletin ulusal düzenlemesine göre belirleneceğinden, tek bir Avrupa çapı uygulama yerine ülke bazında farklılıklar beklenmektedir.

Ticari açıdan önemli bir sonuç, tasarım kararlarının maliyeti doğrudan etkileyebilmesidir. Dayanıklı, geri dönüştürülebilir ve tek malzemeli tasarım, eko-modülasyon mantığı gereği ücreti aşağı çeken yönde etki edebilir. Bu nedenle malzeme seçimi, ürün ömrü ve geri dönüştürülebilirlik gibi konuların erken aşamada değerlendirilmesi, hem uyum hem de maliyet açısından yararlı olabilir. Bu değerlendirmeler bilgilendirme niteliğindedir ve nihai kararlar konusunda uzman görüşü, ilgili teknik konularda ise yetkili mühendis desteği alınması yararlı olabilir.

  • AB’ye ürün arz eden Türk üretici, ilgili üye devlet EPR şemasına kayıt yükümlüsü olabilir.
  • Eko-modüle ücret, ürünün tasarım özelliklerine göre değişir.
  • Dayanıklı ve geri dönüştürülebilir tasarım, ücret yükünü hafifletebilir.
  • Yükümlülükler ürünün gönderildiği her üye devlette ayrı takip edilmelidir.

İlgili Konular ve Kapsam Ayrımı

Bu içerik yalnızca tekstil ürünlerine yönelik genişletilmiş üretici sorumluluğunu ele almaktadır. Ambalaj tarafındaki üretici sorumluluğu (PPWR) ayrı bir konudur ve ambalaj tarafı ilgili içeriğimizde ele alınmaktadır.

Eko-modülasyon ölçütlerinin dayandığı eko-tasarım kriterleri, örneğin geri dönüştürülebilirlik, Sürdürülebilir Ürünler için Eko-Tasarım Yönetmeliği (ESPR) çerçevesinde ilgili içeriğimizde daha ayrıntılı işlenmektedir. Ürün pasaportu (DPP) konusu ise ayrı bir içerikte ele alınmaktadır.

  • Ambalaj üretici sorumluluğu (PPWR) bu içeriğin kapsamı dışındadır.
  • ESPR tasarım kriterleri ilgili içeriğimizde ayrıntılı olarak yer alır.
  • Dijital ürün pasaportu ayrı bir içerikte incelenmektedir.

Bilgilendirme Notu

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. AES bir onaylanmış kuruluş veya belgelendirme kuruluşu değildir; EPR kaydı, atık yönetimi belgesi veya uygunluk doğrulaması düzenlemez. AES’in TÜRKAK akreditasyonu yalnızca 6.1 Elektrik Tesisatı muayenesi kapsamındadır.

Buradaki bilgiler kamuya açık kaynaklara dayanmakta olup düzenlemeler zaman içinde ve üye devlet uygulamasına göre değişebilir. Firmalara özgü değerlendirmeler için yetkili bir uzmandan destek alınması önerilir.

İlgili Hizmetler ve İçerikler

Sık Sorulan Sorular

Tekstil için zorunlu EPR gerçekten yürürlükte mi?

Kamuya açık kaynaklara göre Atık Çerçeve Direktifi’nin tekstil için zorunlu EPR getiren revizyonu Avrupa Parlamentosu tarafından 10 Eylül 2025’te kabul edildi ve 16 Ekim 2025’te yürürlüğe girdi. Ulusal şemaların işler hale gelmesi ise üye devlet aktarımına bağlı olarak sonraki yıllarda beklenmektedir.

Türk bir tekstil ihracatçısı bu yükümlülükten etkilenir mi?

AB pazarına ürün koyan bir üretici, kaynaklara göre ilgili üye devlet EPR şemasına kayıt ve eko-modüle ücret ödeme yükümlülüğüyle karşılaşabilir. Bu, AB dışı üreticiler için de geçerli olabilir. Somut kapsam ürünün arz edildiği üye devletin uygulamasına bağlıdır.

Eko-modülasyon ne anlama geliyor?

Eko-modülasyon, EPR ücretinin ürünün çevresel performansına göre farklılaştırılmasıdır. Dayanıklı, geri dönüştürülebilir ve tek malzemeli ürünler için daha düşük, geri dönüşümü zor ürünler için daha yüksek ücret uygulanabilir. Ölçütlerin ESPR tasarım kriterleriyle uyumlanması beklenmektedir.

Ücretin somut tutarı ne kadar?

Somut ücret düzeyleri doğrulanmadı ve üye devlet düzenlemeleri ile ürün özelliklerine göre değişecektir. Ücretlerin ürün başına düşük tutarlarda başlayıp eko-modülasyon ölçütlerine göre farklılaşacağı kamuya açık kaynaklarda belirtilmektedir.

Ne zaman kayıt olmam gerekir?

Kesin kayıt takvimi üye devlet uygulamasına bağlıdır. Ulusal mevzuata aktarım süresinin yaklaşık 20 ay olduğu, şemaların işler hale gelmesinin 2028’e kadar beklendiği kaynaklarda yer almaktadır. Ürün gönderdiğiniz her üye devletin ulusal takvimini ayrı takip etmeniz önerilir.

AES bu konuda belge veya EPR kaydı düzenler mi?

Hayır. AES bir onaylanmış kuruluş veya belgelendirme kuruluşu değildir; EPR kaydı, atık yönetimi belgesi veya uygunluk doğrulaması düzenlemez. AES’in TÜRKAK akreditasyonu yalnızca 6.1 Elektrik Tesisatı muayenesi kapsamındadır. Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır.