Bu Sayfanın Kapsamı: Tek Bir Karar

Bu bilgilendirme sayfası tek ve dar bir soruya odaklanır: Makineniz yeni Makine Tüzüğü Ek I listesinde mi yer alıyor, uygunluğunu öz-beyanla mı yoksa bir Onaylanmış Kuruluş (Notified Body) katılımıyla mı değerlendirmeniz gerekiyor ve bu kararı nasıl verirsiniz? Amaç, sizi doğru uygunluk değerlendirme yoluna yönlendiren bir yol haritası sunmaktır.

Hizmet notu: AES Innovation, bu sayfada anlatılan AB uyum çalışmalarını (PPWR, dijital ürün pasaportu, CBAM ve benzeri) konusunda uzman çözüm ortaklarıyla birlikte yürütür; bu hizmetleri doğrudan kendisi sunmaz. Bu çalışmalar akreditasyon kapsamımızın (AB-0631-M) dışındadır.

Makine Tüzüğünün genel tanıtımı, dijital talimatlar, yapay zeka, siber güvenlik ve tüm yenilikler genel rehberimizde ele alınmaktadır; teknik dosya ve risk değerlendirmesi danışmanlığı ise ilgili hizmet sayfamızda anlatılır. Burada yalnızca uygunluk değerlendirme yolu kararını, yani öz-beyan mı yoksa Onaylanmış Kuruluş mu sorusunu inceliyoruz.

  • Odak: uygunluk değerlendirme yolunun seçimi (öz-beyan veya Onaylanmış Kuruluş).
  • Genel tüzük tanıtımı ve tüm yenilikler için: genel rehberimiz.
  • Teknik dosya ve risk değerlendirmesi danışmanlığı için: ilgili hizmet sayfamız.

Neden Değişiyor: 2006/42/EC’den (EU) 2023/1230’a

Yeni Makine Tüzüğü (EU) 2023/1230, mevcut Makine Direktifi 2006/42/EC’nin yerini almakta ve tam uygulaması 20 Ocak 2027 tarihinde başlamaktadır. Tüzük doğrudan bağlayıcıdır; bir direktiften farklı olarak ulusal mevzuata aktarılması gerekmez ve tüm Avrupa Birliği pazarında aynı metin uygulanır.

Uygunluk değerlendirmesi açısından en önemli değişiklik, yüksek-riskli olarak tanımlanan bazı makine kategorileri için öz-beyan yolunun daralması ya da tamamen kapanmasıdır. Bu nedenle 2006/42/EC döneminde öz-sertifikasyonla piyasaya sunulan bir makine, yeni tüzük altında üçüncü-taraf değerlendirmesi gerektiren bir kategoriye girebilir. Karar, artık makinenin türüne ve Ek I sınıflandırmasına daha güçlü biçimde bağlıdır.

  • (EU) 2023/1230 tam uygulama tarihi: 20 Ocak 2027.
  • Tüzük doğrudan bağlayıcıdır; ulusal aktarım gerekmez.
  • Kilit etki: öz-beyan yolunun yüksek-riskli kategorilerde daralması.

Ek I Mantığı: Zorunlu Üçüncü-Taraf mı, Koşullu Öz-Beyan mı?

Ek I, yüksek-riskli makineleri makul bir çerçevede iki kısımda ele alır. Bir kısım, Onaylanmış Kuruluş (Notified Body) katılımının zorunlu olduğu makineleri kapsar; bu makineler için üçüncü-taraf uygunluk değerlendirmesi her koşulda gereklidir ve öz-beyan yolu bulunmaz.

Diğer kısım ise koşulludur. Bu makineler için, ilgili uyumlaştırılmış standartlara tam olarak uyulması halinde iç üretim kontrolüne dayalı öz-beyan yolu mümkün olabilir. Ancak uyumlaştırılmış standartlar mevcut değilse, bunlara tam uyulmuyorsa veya yalnızca kısmen uygulanıyorsa, bu makineler için de Onaylanmış Kuruluş katılımı gerekli hale gelir. Kesin kategori listesi ve her makinenin hangi kısma girdiği, güncel Ek I metni ve yetkili mühendis değerlendirmesi esas alınarak belirlenmelidir; bu sayfada verilen örnekler genel niteliktedir ve madde-madde bir sınıflandırma yerine geçmez.

  • Zorunlu üçüncü-taraf: bazı kategorilerde Onaylanmış Kuruluş her durumda gerekir, öz-beyan yoktur.
  • Koşullu yol: uyumlaştırılmış standarda tam uyulursa öz-beyan mümkün olabilir.
  • Tam uyum yoksa veya standart eksikse: Onaylanmış Kuruluş gerekli hale gelir.
  • Kesin sınıflandırma için güncel Ek I listesi ve yetkili mühendis değerlendirmesi esastır.

Karar Ağacı: Makineniz Hangi Yola Girer?

Aşağıdaki adımlar, uygunluk değerlendirme yolunu belirlemek için izleyebileceğiniz bir karar sırasını özetler. Her adım bir sonrakine kapı açar; herhangi bir noktada Onaylanmış Kuruluş yoluna yönlendirilirseniz, sonraki adımlara geçmeden bu yolu esas almanız gerekir.

  • 1. Adım: Makineniz güncel Ek I listesinde yer alıyor mu? Yer almıyorsa, tüzüğün genel uygunluk değerlendirmesi ve öz-beyan hükümleri geçerli olabilir.
  • 2. Adım: Makineniz Ek I’in zorunlu üçüncü-taraf değerlendirme gerektiren kısmında mı? Evetse, Onaylanmış Kuruluş katılımı zorunludur; öz-beyan yolu kapalıdır.
  • 3. Adım: Makineniz Ek I’in koşullu kısmında mı? Evetse, ilgili uyumlaştırılmış standartların tümü mevcut mu ve bunlara tam olarak uyuyor musunuz?
  • 4. Adım: Standartlara tam uyum sağlanıyorsa iç üretim kontrolüne dayalı öz-beyan yolu değerlendirilebilir; tam uyum sağlanamıyorsa Onaylanmış Kuruluş yoluna geçilir.
  • 5. Adım: Makinenizde güvenlik fonksiyonu gören yazılım, kendini geliştiren veya yapay zeka davranışlı bileşenler var mı? Varsa, bu kategoriler için öz-beyan yolu kapanabilir (bir sonraki bölüme bakınız).
  • Her adımdaki sınıflandırma kararı, makineye özgü olup yetkili mühendis değerlendirmesi gerektirir.

Yazılım ve Yapay Zeka Davranışlı Makineler: Öz-Beyanın Kapandığı Nokta

Yeni tüzükteki en dikkat çekici yeniliklerden biri, bir güvenlik fonksiyonu gören yazılımın da güvenlik bileşeni olarak kabul edilmesidir. Bu, güvenlik açısından kritik yazılımın, tıpkı fiziksel bir güvenlik bileşeni gibi uygunluk değerlendirmesine tabi olması anlamına gelir.

Bununla bağlantılı olarak, kendini geliştiren veya yapay zeka davranışı sergileyen bazı makineler yüksek-riskli olarak Ek I kapsamına alınmıştır. Bu kategorilere giren makinelerde öz-beyan yolu kapanmakta ve Onaylanmış Kuruluş katılımı zorunlu hale gelmektedir. 2006/42/EC ile karşılaştırıldığında, bu değişiklik uygunluk değerlendirme yolunu doğrudan etkileyen en önemli farklardan biridir ve karar ağacınızda erken kontrol edilmesi gereken bir başlıktır.

  • Güvenlik fonksiyonu gören yazılım artık güvenlik bileşeni sayılır.
  • Kendini geliştiren veya yapay zeka davranışlı bazı makineler yüksek-riskli Ek I kapsamındadır.
  • Bu kategorilerde öz-beyan yolu kapanır; Onaylanmış Kuruluş zorunludur.

Uyumlaştırılmış Standart Boşluğu ve Uygunluk Varsayımı

Koşullu öz-beyan yolu, ilgili uyumlaştırılmış standartların mevcut olmasına ve bunlara tam uyulmasına dayanır. Bu standartlar uygulandığında makinenin ilgili gerekliliklere uygun sayıldığı varsayımını, yani uygunluk varsayımını (presumption of conformity) sağlar. Komisyon, 20 Ocak 2025 tarihinde CEN ve CENELEC’e yeni tüzüğe yönelik bir standardizasyon talebi vermiştir; yeni uyumlaştırılmış standartların Resmî Gazete atıflarının yayımlanması beklenmektedir.

Ancak 20 Ocak 2027 itibarıyla standart listesinin tam olmama ihtimali bulunmakta ve bu durum geçici bir uygunluk varsayımı boşluğu riski doğurmaktadır. Mevcut Makine Direktifi standartlarına uyan makineler çoğu durumda varsayımı koruyabilir; buna rağmen hangi standardın hâlâ geçerli sayıldığının madde-madde doğrulanması üreticinin ve yetkili mühendisin sorumluluğundadır. Kesin yayım tarihleri henüz belirli olmadığından, planlamanızı esnek tutmanız önerilir.

  • Uygunluk varsayımı, uyumlaştırılmış standartlara tam uyumla sağlanır.
  • Komisyon 20 Ocak 2025’te CEN ve CENELEC’e standardizasyon talebi vermiştir.
  • 2027 başında liste tam olmayabilir; geçici varsayım boşluğu riski vardır.
  • Hangi standardın geçerli sayıldığının doğrulanması üreticinin ve yetkili mühendisin sorumluluğundadır.

Türk Makine İhracatçıları İçin Erken Planlama

Türk makine ihracatçıları için en somut etki, öz-sertifikasyon alanının daralmasıdır. Yüksek-riskli bir kategoride yer alan bir makine, uyumlaştırılmış standarda tam uysa dahi zorunlu kısımda ise Onaylanmış Kuruluş katılımı gerektirir. Onaylanmış Kuruluşların kapasitesi ve değerlendirme takvimi sınırlı olabileceğinden, uygunluk değerlendirme yolunun erkenden belirlenmesi zamanlama riskini azaltır.

CE işareti, Gümrük Birliği çerçevesinde Türkiye iç pazarında da geçerli olduğundan, bu karar yalnızca ihracat için değil yurt içi piyasaya arz için de önem taşır. Makinenizin Ek I sınıflandırmasını ve gereken yolu bugünden değerlendirmek, 2027 geçişine hazırlıklı girmenizi sağlar.

  • Öz-sertifikasyon alanı yüksek-riskli kategorilerde daralıyor.
  • Onaylanmış Kuruluş kapasitesi ve takvimi zamanlama riski doğurabilir.
  • CE işareti Gümrük Birliği ile Türkiye iç pazarında da geçerlidir.
  • Erken sınıflandırma, 2027 geçişinde gecikmeleri önler.

Bilgilendirme Notu

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. AES bir Onaylanmış Kuruluş (Notified Body) veya belgelendirme kuruluşu değildir; makine CE belgesi düzenlemez, üçüncü-taraf uygunluk değerlendirmesi veya Onaylanmış Kuruluş muayenesi yapmaz. Makine tarafındaki hizmetler danışmanlık ve yetkili mühendis teknik değerlendirmesi niteliğindedir.

AES’in TÜRKAK akreditasyonu yalnızca 6.1 Elektrik Tesisatı muayenesi kapsamındadır. Uygunluk değerlendirme yolu ve Ek I sınıflandırması, her makine için ayrı olarak ve makineye özgü koşullar dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

İlgili Hizmetler ve İçerikler

Sık Sorulan Sorular

Makinemin öz-beyanla mı yoksa Onaylanmış Kuruluşla mı değerlendirileceğine nasıl karar veririm?

Önce makinenizin güncel Ek I listesinde olup olmadığına bakılır. Ek I’in zorunlu kısmındaysa Onaylanmış Kuruluş (Notified Body) katılımı gereklidir. Koşullu kısımdaysa, ilgili uyumlaştırılmış standartlara tam uyulması halinde iç üretim kontrolüne dayalı öz-beyan yolu değerlendirilebilir; aksi halde Onaylanmış Kuruluş gerekir. Bu karar makineye özgüdür ve yetkili mühendis değerlendirmesi gerektirir.

Uyumlaştırılmış standarda tam uyarsam öz-beyan yolu her zaman açık mıdır?

Hayır. Standarda tam uyum, yalnızca Ek I’in koşullu kısmındaki makineler için öz-beyan yolunu açabilir. Ek I’in zorunlu üçüncü-taraf kısmındaki makinelerde, standarda tam uysanız dahi Onaylanmış Kuruluş katılımı zorunludur ve öz-beyan yolu bulunmaz.

Yapay zeka veya kendini geliştiren yazılım içeren makinem hangi yola girer?

Güvenlik fonksiyonu gören yazılım yeni tüzükte güvenlik bileşeni sayılır. Kendini geliştiren veya yapay zeka davranışlı bazı makineler yüksek-riskli olarak Ek I kapsamına alınmıştır ve bu kategorilerde öz-beyan yolu kapanır; Onaylanmış Kuruluş katılımı zorunlu olur. Makinenizin bu kapsama girip girmediği güncel Ek I metnine ve yetkili mühendis değerlendirmesine göre belirlenir.

Siber güvenlik hükümleri 2027’de erteleniyor mu?

Ertelendiği söylenemez. Sektör dernekleri (CEMA, CECE, CECIMO, EGMF, FEM) 2026 başında ortak bir pozisyonla siber güvenlik hükümlerinin CRA ile hizalanarak ileri bir tarihe ötelenmesini talep etmiştir; işçi tarafı bu talebe karşı çıkmıştır. Komisyonun bu konudaki kararı henüz alınmış veya doğrulanmış değildir, yani konu beklemededir. Uygunluk değerlendirme yolu kararınızı 20 Ocak 2027 tam uygulama tarihi üzerinden planlamak en güvenli yaklaşımdır.

2027 başında uyumlaştırılmış standart listesi eksik olursa ne yapmalıyım?

Standart listesinin tam olmaması geçici bir uygunluk varsayımı boşluğu riski doğurabilir. Mevcut Makine Direktifi standartlarına uyan makineler çoğu durumda varsayımı koruyabilir; ancak hangi standardın geçerli sayıldığının madde-madde doğrulanması üreticinin ve yetkili mühendisin sorumluluğundadır. Bu belirsizlik nedeniyle planlamanızı esnek tutmanız önerilir.

AES bu süreçte hangi hizmeti veriyor?

AES bir Onaylanmış Kuruluş veya belgelendirme kuruluşu değildir; makine CE belgesi düzenlemez ve üçüncü-taraf uygunluk değerlendirmesi yapmaz. Makine tarafındaki hizmetler danışmanlık ve yetkili mühendis teknik değerlendirmesi niteliğindedir. AES’in TÜRKAK akreditasyonu yalnızca 6.1 Elektrik Tesisatı muayenesi kapsamındadır.