ESPR ve Çelik: Neden Öncelikli Ürün Grubu?

Avrupa Birliği’nin Sürdürülebilir Ürünler için Ekotasarım Tüzüğü (ESPR, (EU) 2024/1781), ürünlerin çevresel ayak izini yaşam döngüsü boyunca azaltmayı ve ürünlere ilişkin verinin şeffaf biçimde paylaşılmasını amaçlıyor. Bu çerçevenin merkezindeki araçlardan biri Dijital Ürün Pasaportu.

Hizmet notu: AES Innovation, bu sayfada anlatılan AB uyum çalışmalarını (PPWR, dijital ürün pasaportu, CBAM ve benzeri) konusunda uzman çözüm ortaklarıyla birlikte yürütür; bu hizmetleri doğrudan kendisi sunmaz. Bu çalışmalar akreditasyon kapsamımızın (AB-0631-M) dışındadır.

Komisyon’un 16 Nisan 2025’te kabul ettiği İlk Çalışma Planı (COM(2025) 187), 2025-2030 dönemini kapsıyor ve demir-çeliği öncelikli ürün gruplarından biri olarak öne çıkarıyor. Bu, çelik sektörünün ekotasarım gerekliliklerinin ve ürün pasaportu yükümlülüklerinin ilk dalgasında yer alacağı anlamına geliyor.

Bu bilgilendirme içeriği yalnızca ESPR ve Dijital Ürün Pasaportu ile çelik sektörünün kesişimine odaklanır. Dijital Ürün Pasaportu’nun genel çerçevesi ve mekaniği ilgili rehberimizde ayrıca ele alınmaktadır.

  • ESPR (EU) 2024/1781: ekotasarım ve ürün pasaportu çerçevesi
  • İlk Çalışma Planı (COM(2025) 187), 16 Nisan 2025 kabul, 2025-2030 dönemi
  • Demir-çelik: öncelikli/ilk ürün gruplarından biri

Çelik Delegated Act’in Durumu: Gösterge Hedef ve Belirsizlik

Çeliğe özgü ekotasarım gereklilikleri ve Dijital Ürün Pasaportu yükümlülükleri, ESPR’nin ana metni değil, çeliğe özel bir yetki devri işlemi (delegated act) ile belirlenecek. Bu işlem yayımlanana kadar çeliğin somut veri alanları, biçimi ve tarihleri resmi olarak kesinleşmiş sayılmaz.

Çelik yetki devri işlemi için gösterge niteliğinde bir kabul hedefi 2026 olarak anılıyor; ancak Eylül 2026 itibarıyla henüz bir taslak dahi yayımlanmış değil ve hazırlık çalışmaları sürüyor. Bu nedenle takvim kayabilir. Yetki devri işleminin kabulünden sonra tipik olarak yaklaşık 18 aylık bir uyum süresi öngörüldüğünden, fiili zorunluluk yaklaşık 2028 civarına işaret ediyor.

Bu içerikte paylaşılan veri alanları ve tarihler bu nedenle beklenen/öngörülen niteliktedir; yetki devri işleminin nihai metnine bağlıdır ve değişebilir.

  • Çeliğe özgü kurallar yetki devri işlemi (delegated act) ile gelecek
  • Gösterge kabul hedefi 2026, ancak henüz taslak yok, kayabilir
  • Kabul sonrası yaklaşık 18 ay uyum → fiili zorunluluk yaklaşık 2028

Çelik DPP’de Beklenen Veri Alanları

Yetki devri işlemi henüz yayımlanmadığı için aşağıdaki alanlar kesin değil, beklenen/öngörülen niteliktedir. Yine de Komisyon’un çalışma yönü ve mevcut sektör pratiği, çelik Dijital Ürün Pasaportu’nun hangi verileri kapsamasının olası olduğuna dair güçlü ipuçları veriyor.

Öngörülen alanların önemli bir bölümü, üreticilerin zaten döküm sertifikası (mill test certificate) ve benzer belgelerle tuttuğu verilerle örtüşüyor. Bu da veri altyapısını erken kuran üreticiler için geçişi kolaylaştırabilir.

Önemli bir kavramsal not: yüksek geri dönüştürülmüş içerik ile düşük gömülü karbon birbiriyle ilişkilidir (korelasyon), ancak biri diğerinin vekili değildir. Her iki veri de ayrı ayrı ve doğru biçimde raporlanmalıdır.

  • Gömülü karbon (GWP): EN 15804+A2 uyumlu çevresel ürün beyanı (EPD), A1-A3 modülleri
  • Geri dönüştürülmüş içerik oranı
  • Geri dönüşümü zorlaştıran maddeler (Komisyon’un adını verdiği üç ölçütten biri)
  • Alaşım/kimyasal kompozisyon, mekanik özellikler ve döküm (heat) kimliği
  • Menşe ve izlenebilirlik: benzersiz kimlik, model/parti bilgisi
  • Dayanıklılık, yeniden kullanım ve ömür sonu bilgileri

Üç Rejimi Karıştırmayın: ESPR/DPP, CPR ve CBAM

Çeliği aynı anda etkileyen ancak birbirinden bağımsız üç ayrı düzenleme çerçevesi var. Uygulamada en sık yapılan hata bu üçünü tek bir yükümlülük gibi görmek. Bu sayfa yalnızca ekotasarım ve ürün pasaportu boyutunu (ESPR/DPP) ele alır; diğer ikisi ayrı konudur ve ilgili içeriklerimizde ayrıca işlenir.

Kısaca ayırt etmek gerekirse: ESPR/DPP ekotasarım ve ürün pasaportu ile ilgilidir; inşaat ürünleri tüzüğü CPR performans beyanı ve karbon beyanı ile ilgilidir; sınırda karbon düzenleme mekanizması CBAM ise ithalatta karbon maliyetiyle ilgilidir. Her birinin kapsamı, tarihi ve yükümlü tarafı farklıdır.

  • ESPR/DPP (EU) 2024/1781: ekotasarım ve ürün pasaportu — bu sayfanın konusu
  • CPR (EU) 2024/3110: inşaat ürünü Performans Beyanı (DoP) ve gömülü karbon (GWP) beyanı, 8 Ocak 2026 uygulama — ayrı konu, ilgili içeriğimizde ele alınmaktadır
  • CBAM (EU) 2023/956: sınırda karbon düzenleme mekanizması, 1 Ocak 2026 kesin faz — ayrı konu, ilgili içeriğimizde ele alınmaktadır

EN 1090 Yapısal CE İşareti ile Çelik DPP Aynı Şey Değildir

Çelik ve alüminyum yapısal bileşenler için EN 1090, CE işaretinin dayandığı uyumlaştırılmış çerçevedir. Fabrika üretim kontrolü (FPC) ve kaynak kalitesi (ISO 3834) gibi unsurları kapsar ve ürünün yapısal uygunluğunu gösterir.

Çelik Dijital Ürün Pasaportu ise yapısal uygunluğu değil, sürdürülebilirlik verisini taşır: gömülü karbon, geri dönüştürülmüş içerik ve izlenebilirlik gibi. Bu iki yükümlülük paralel yürür; biri diğerinin yerini tutmaz. Yapısal bileşenler için hem EN 1090 kapsamındaki uygunluk hem de ilerleyen dönemde ürün pasaportu gereklilikleri birlikte gündeme gelebilir.

Yapısal CE işareti süreçleri bu sayfanın kapsamı dışındadır ve ayrı içerikte ele alınmaktadır.

  • EN 1090: yapısal çelik/alüminyum bileşen CE işareti, FPC ve kaynak kalitesi (ISO 3834)
  • Çelik DPP: karbon, geri dönüşüm ve izlenebilirlik verisi taşıyan sürdürülebilirlik pasaportu
  • İkisi paralel yükümlülüktür; biri diğerinin yerine geçmez

Türk Çelik İhracatçısına Etkisi ve Erken Hazırlık

Türkiye, Avrupa Birliği’nin en büyük çelik tedarikçilerinden biri. Bu konum, ESPR ve Dijital Ürün Pasaportu gerekliliklerinin somutlaşması durumunda Türk üreticileri doğrudan etkileyecek pazar gerekçesini oluşturuyor.

Yetki devri işleminin nihai metni beklenirken bile, ihracatçıların şimdiden çevresel ürün beyanı (EPD), gömülü karbon, geri dönüştürülmüş içerik ve döküm bazlı izlenebilirlik verisi için altyapı kurması stratejik bir avantaj sağlayabilir. Bu veriler zaten pek çok üreticide dağınık biçimde mevcut; erken hazırlık, bunları tutarlı ve doğrulanabilir bir yapıya kavuşturmak demek.

Veri altyapısının kurgulanması ve yükümlülüklerin yorumlanması sürecinde konusunda yetkili mühendis desteği almak, kurumsal veri süreçlerinin sağlam temellere oturması açısından yararlı olabilir. Bu içerik somut karbon veya maliyet rakamı sunmaz; her firmanın durumu kendi ürün ve süreç verisiyle ayrı değerlendirilmelidir.

  • Türkiye, Avrupa Birliği’nin en büyük çelik tedarikçilerinden biri
  • Erken kurulan EPD, karbon, geri dönüşüm ve döküm izlenebilirliği altyapısı avantaj sağlayabilir
  • Mevcut döküm sertifikası verisi, pasaport altyapısına köprü olabilir

Bilgilendirme Notu

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. AES bir onaylanmış kuruluş ya da belgelendirme kuruluşu değildir; Dijital Ürün Pasaportu belgesi, doğrulaması veya sertifikası düzenlemez; çevresel ürün beyanı (EPD) veya karbon ayak izi doğrulaması yapmaz.

AES’in TÜRKAK akreditasyonu yalnızca 6.1 Elektrik Tesisatı muayenesi kapsamındadır. Bu sayfada anılan düzenlemeler ve tarihler yürürlükteki resmi metinlerle birlikte değerlendirilmeli; kurumsal kararlar için ilgili resmi kaynaklar ve uzman görüşü esas alınmalıdır.

Dijital Ürün Pasaportu’nun genel çerçevesi ilgili rehberimizde, pasaportun teknik altyapısı (veri taşıyıcı, ilgili standartlar ve kayıt sistemi gibi) ise ayrı içerikte ele alınmaktadır.

İlgili Hizmetler ve İçerikler

Sık Sorulan Sorular

Çelik için Dijital Ürün Pasaportu ne zaman zorunlu olacak?

Kesin bir tarih henüz yok. Çeliğe özgü yetki devri işlemi (delegated act) için gösterge kabul hedefi 2026 olarak anılıyor, ancak Eylül 2026 itibarıyla henüz taslak dahi yayımlanmadı ve takvim kayabilir. Kabul sonrası yaklaşık 18 aylık uyum süresi öngörüldüğünden fiili zorunluluk yaklaşık 2028 civarına işaret ediyor.

Çelik DPP’de hangi veriler yer alacak?

Yetki devri işlemi yayımlanmadığı için alanlar kesin değildir. Beklenen alanlar arasında gömülü karbon (GWP, EN 15804+A2 uyumlu EPD, A1-A3 modülleri), geri dönüştürülmüş içerik, geri dönüşümü zorlaştıran maddeler, alaşım/kimyasal kompozisyon ve döküm kimliği, menşe/izlenebilirlik ile dayanıklılık ve ömür sonu bilgileri sayılabilir.

ESPR/DPP, CBAM ve CPR aynı düzenleme mi?

Hayır. Üçü ayrı çerçevedir. ESPR/DPP ekotasarım ve ürün pasaportu ile ilgilidir; CPR (EU) 2024/3110 inşaat ürünü performans beyanı ve karbon beyanı ile ilgili olup 8 Ocak 2026 uygulamasına sahiptir; CBAM (EU) 2023/956 ise sınırda karbon mekanizmasıdır ve 1 Ocak 2026 kesin fazına girer. Bu sayfa yalnızca ESPR/DPP boyutunu ele alır; diğerleri ayrı içeriklerimizde işlenir.

EN 1090 CE işaretim varsa çelik DPP gerekmez mi?

İkisi farklı şeylerdir. EN 1090 yapısal çelik/alüminyum bileşenlerin CE işaretiyle ilgili yapısal uygunluğu gösterir; fabrika üretim kontrolü (FPC) ve kaynak kalitesini (ISO 3834) kapsar. Çelik DPP ise karbon, geri dönüşüm ve izlenebilirlik gibi sürdürülebilirlik verisini taşır. Paralel yükümlülüklerdir ve biri diğerinin yerine geçmez.

Türk çelik ihracatçısı şimdiden ne yapmalı?

Yetki devri işleminin nihai metni beklenirken bile çevresel ürün beyanı (EPD), gömülü karbon, geri dönüştürülmüş içerik ve döküm bazlı izlenebilirlik verisi için altyapı kurmak avantaj sağlayabilir. Bu veriler çoğu üreticide dağınık biçimde zaten var; erken hazırlık bunları tutarlı ve doğrulanabilir hale getirmek anlamına gelir. Süreçte konusunda yetkili mühendis desteği yararlı olabilir.

AES çelik DPP belgesi veya EPD doğrulaması düzenler mi?

Hayır. Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. AES bir onaylanmış kuruluş ya da belgelendirme kuruluşu değildir; Dijital Ürün Pasaportu belgesi, doğrulaması veya sertifikası düzenlemez ve EPD/karbon ayak izi doğrulaması yapmaz. AES’in TÜRKAK akreditasyonu yalnızca 6.1 Elektrik Tesisatı muayenesi kapsamındadır.