IEC/EN 60204-1: Makinelerin Elektrik Donanımı Güvenliği (2018+A1:2025)

IEC/EN 60204-1, makinelerin ve makine gruplarının elektrik, elektronik ve programlanabilir donanımının güvenliğini belirleyen temel uyumlaştırılmış standarttır. Makinelerin tasarımından imalatına ve işletme aşamasındaki periyodik kontrolüne kadar; elektrik çarpması, yangın, ark ve beklenmeyen hareket risklerine karşı en kritik gereklilikleri ortaya koyar. Güncel baskı EN 60204-1:2018+A1:2025‘tir ve AB Makine Tüzüğü (AB) 2023/1230 kapsamında elektrik yönünden uygunluk karinesi sağlar.

IEC/EN 60204-1 neyi kapsar?

Standart; anma besleme gerilimi 1000 V AC veya 1500 V DC’yi aşmayan, nominal frekansı 200 Hz’e kadar olan makine elektrik donanımlarına uygulanır. Elle taşınan aletlerin dışındaki hemen hemen tüm sabit ve hareketli sanayi makineleri; üretim hatları, presler, CNC tezgâhları, konveyörler, robot hücreleri, ambalaj ve proses makineleri bu kapsamdadır. Standart, güç devrelerini, kumanda devrelerini, koruma önlemlerini, iletken seçimini ve işaretlemeyi, dokümantasyonu ve devreye alma öncesi doğrulama testlerini tek çatı altında ele alır.

Kapsam dışında kalanlar arasında besleme şebekesinin makineye kadar olan kısmı, yüksek gerilim donanımı ve kendine özel dikey standardı olan bazı özel makineler yer alır; bu durumlarda ürün ailesine ait C-tipi standartlar önceliklidir.

Temel güvenlik gereklilikleri

Besleme ayırma cihazı (ana şalter)

Her makinede, bakım ve onarım sırasında enerjinin güvenli biçimde kesilip kilitlenebilmesini sağlayan bir besleme ayırma cihazı bulunmalıdır. Bu gereklilik, işletmedeki enerji kesme ve kilitleme (LOTO) uygulamalarının da temelini oluşturur.

Elektrik çarpmasına karşı koruma

Doğrudan temasa karşı koruma (mahfaza, yalıtım, IP koruma sınıfı) ve dolaylı temasa karşı koruma (otomatik besleme kesme, koruyucu bağlama) birlikte sağlanır. Düşük gerilimli kumanda devrelerinde PELV gibi koruyucu düşük gerilim önlemleri tercih edilir.

Koruyucu bağlama ve süreklilik (PE)

Tüm iletken gövde parçaları, sürekliliği doğrulanmış bir koruyucu bağlama devresine (PE) bağlanmalıdır. Koruyucu iletken kesiti ve ana eşpotansiyel bağlama barası, akım taşıma ve arıza dayanımına göre boyutlandırılır — bunu ana topraklama / eşpotansiyel bara kesiti aracımızla ön kontrol edebilirsiniz.

Acil durdurma ve acil kapatma

Standart, acil durdurma fonksiyonunu iki durma kategorisiyle tanımlar: Kategori 0 (enerjinin doğrudan ve derhal kesilmesiyle durma) ve Kategori 1 (kontrollü yavaşlatma sonrası enerjinin kesilmesi). Acil durdurma cihazları her operatör konumundan kolay erişilebilir, kırmızı-sarı renkli ve mandallamalı olmalıdır.

İletken tanımlama ve işaretleme

İletkenler renk ve/veya numara ile tanımlanır; koruyucu iletken yeşil-sarı, nötr açık mavi olacak şekilde işaretlenir. Doğru işaretleme, bakım güvenliği ve arıza teşhisi için zorunludur.

Zorunlu testler ve doğrulama (Madde 18)

EN 60204-1, makine devreye alınmadan önce ve elektrik donanımında değişiklik yapıldığında aşağıdaki doğrulama testlerini şart koşar. AES Innovation, bu testleri kalibre cihazlarla, standardın öngördüğü yöntem ve sırayla uygular:

1. Koruyucu bağlama devresinin sürekliliği (18.2.2): PE devresinin kesintisiz olduğunun ve düşük dirençte kaldığının doğrulanması. Ayrıntı: süreklilik testleri.
2. Yalıtım (izolasyon) direnci (18.3): Güç devresi iletkenleri ile PE arasında 500 V DC ile ölçüm; sonuç en az 1 MΩ olmalıdır. Sınır değerleri izolasyon direnci aracımızdan, yaşlanma trendini ise polarizasyon indeksi (PI) aracından kontrol edin.
3. Gerilim (dielektrik) testi (18.4): Anma geriliminin iki katı veya 1000 V AC’den büyük olanı, yaklaşık 1 saniye uygulanarak yalıtımın dayanımının doğrulanması.
4. Artık gerilimlere karşı koruma (18.5): Enerji kesildikten sonra dokunulabilir iletkenlerdeki gerilimin güvenli seviyeye düşürüldüğünün doğrulanması.
5. İşlevsel testler (18.6): Koruma cihazları, kilitlemeler ve acil durdurma dâhil güvenlik fonksiyonlarının çalıştığının kontrolü.

Not: Yukarıdaki eşik değerler EN 60204-1 Madde 18’e dayanır; makine tipine ve mevcut baskıya göre uygulanacak sıra ve değerler saha koşullarında teyit edilir.

Makine Tüzüğü, EN ISO 12100 ve CE ile ilişkisi

EN 60204-1, makine güvenliği mevzuatının elektrik ayağını oluşturur ve tek başına yeterli değildir; mekanik ve fonksiyonel riskler EN ISO 12100 risk değerlendirmesiyle ele alınır. Uyumlaştırılmış standart olarak EN 60204-1’e uygunluk, Makine Tüzüğü 2023/1230 ve ilgili ulusal mevzuat karşısında elektrik yönünden uygunluk karinesi sağlar; test kayıtları ve teknik dosya, CE işaretlemesinin ayrılmaz parçasıdır.

AES Innovation’ın makine elektrik güvenliği hizmeti

AES Innovation, elektrik tesisatı, topraklama ve iş ekipmanları periyodik kontrolünde TÜRKAK akrediteli A tipi muayene kuruluşudur. Makinelerin EN 60204-1’e göre elektrik güvenliği değerlendirmesini ise CMSE® (Certified Machinery Safety Expert) sertifikalı mühendislik ekibimiz yürütür. Böylece hem elektriksel ölçüm ve testler standarda uygun yöntemle yapılır, hem de makine güvenliği bütününü (risk değerlendirmesi, güvenlik fonksiyonları, uygunluk dosyası) tek elden ele alırız.

CMSE nedir? CMSE, makine güvenliği alanında uluslararası kabul gören, makine ömrü boyunca (tasarım–imalat–işletme) güvenlik yetkinliğini belgeleyen bir uzmanlık sertifikasıdır. CMSE’li bir mühendisin değerlendirmesi, EN 60204-1 ve EN ISO 12100 gibi standartların doğru yorumlanmasını ve bulguların mevzuatla ilişkilendirilmesini güvence altına alır.

Hizmet kapsamımız: makine elektrik donanımı güvenlik değerlendirmesi, Madde 18 doğrulama testleri, acil durdurma ve güvenlik fonksiyonlarının kontrolü, eksikliklerin standarda atıflı raporlanması ve iyileştirme yol haritası.

Sık Sorulan Sorular

IEC 60204-1 ile EN 60204-1 aynı mı?

Teknik içerik aynıdır. IEC 60204-1 uluslararası, EN 60204-1 ise bunun Avrupa’da uyumlaştırılmış (harmonize) sürümüdür; Türkiye’de TS EN 60204-1 olarak yayımlanır.

60204-1 hangi ekipmanlara uygulanır?

1000 V AC / 1500 V DC’yi aşmayan elle taşınmayan tüm sanayi makineleri: presler, tezgâhlar, konveyörler, robot hücreleri, ambalaj ve proses makineleri gibi.

60204-1 kapsamında hangi testler yapılır?

Koruyucu bağlama sürekliliği, yalıtım direnci (500 V DC, ≥1 MΩ), gerilim (dielektrik) testi, artık gerilim kontrolü ve güvenlik fonksiyonlarının işlevsel testleri.

Değerlendirme akredite muayene midir?

AES Innovation’ın TÜRKAK akreditasyonu elektrik tesisatı ve iş ekipmanları periyodik kontrolünü kapsar. Makinelerin EN 60204-1’e göre elektrik güvenliği değerlendirmesi, CMSE sertifikalı uzman mühendislik hizmeti olarak sunulur; talebe göre uygun akredite kontrol kalemleriyle birlikte planlanır.

60204-1 makine emniyeti mevzuatıyla nasıl ilişkili?

Elektrik yönünden uygunluk karinesi sağlayan uyumlaştırılmış standarttır; mekanik/fonksiyonel güvenlik için EN ISO 12100 ile, piyasaya arz için Makine Tüzüğü 2023/1230 ve CE ile birlikte değerlendirilir.

Ne sıklıkla tekrar edilmeli?

Devreye alma öncesinde ve elektrik donanımında değişiklik/büyük bakım sonrasında zorunludur; işletme güvenliği için periyodik tekrar önerilir.

Makinelerinizin EN 60204-1 elektrik güvenliği değerlendirmesi için CMSE sertifikalı ekibimizle iletişime geçin — teklif ve randevu.