Suudi SASO/SABER ve Körfez G-Mark: İhracatçının Uygunluk Haritası

Körfez’e ihracatta üç harfli kısaltmalar ormanı

Suudi Arabistan ve Körfez pazarı, Türk üreticileri için son yıllarda en hızlı büyüyen ihracat destinasyonlarından biri. Ancak bu pazara giriş, ürünü konteynere yükleyip yola çıkarmakla bitmiyor: hem her ülkenin kendi ulusal ürün uygunluk rejimi var, hem de bölgesel bir katman bunların üzerine biniyor. SASO, SABER, PCoC, SCoC, G-Mark, GSO, ECAS, EQM… İlk bakışta bir kısaltmalar ormanı gibi görünen bu yapı aslında birkaç net katmandan oluşuyor ve katmanları ayırt etmek işi büyük ölçüde kolaylaştırıyor.

Bu yazıda üç ana katmanı ayrıştırıyoruz: (1) Suudi Arabistan’ın ulusal SALEEM programı ve onun elektronik kapısı olan SABER platformu; (2) tüm Körfez ülkelerini kapsayan bölgesel Körfez Uygunluk İşareti (G-Mark) ve arkasındaki GSO teknik düzenlemeleri; (3) Birleşik Arap Emirlikleri’nin kendi ECAS/EQM sistemi. Amacımız bir hizmet satmak değil; ihracatçının hangi belgenin hangi kapıda istendiğini ve işe nereden başlaması gerektiğini net görmesini sağlamak.

Kimler etkilenir?

Bu rejimler yalnızca ‘elektronik’ ya da ‘lüks’ ürünleri değil, düzenlemeye tabi (regulated) çok geniş bir ürün yelpazesini kapsıyor: elektrikli ev aletleri, aydınlatma, kablo ve düşük gerilim ekipmanı, oyuncaklar, yapı malzemeleri, tekstil, gıda ile temas eden ürünler, kozmetik ve daha fazlası ilgili teknik düzenlemelerin kapsamında.

Belirleyici soru şudur: ‘Ürünüm düzenlemeye tabi mi?’ Suudi ve Körfez sistemlerinde ürünler risk seviyesine göre düzenlemeye tabi (regulated) ve tabi olmayan (non-regulated) diye ikiye ayrılır; yükümlülük seviyesi de buna göre değişir. Aynı sürecin içinde farklı aktörlerin farklı sorumlulukları vardır.

• İhracatçı/üretici: Teknik dosya, test raporu ve ürünün ilgili standartlara uygunluğunu sağlamaktan sorumludur.
• İthalatçı (Körfez tarafındaki alıcı): SABER’de kaydı açan ve sertifikayı talep eden taraf çoğunlukla ithalatçıdır; bu yüzden alıcıyla erken koordinasyon kritiktir.
• Yetkilendirilmiş uygunluk değerlendirme kuruluşları (CB / Notified Body): PCoC, G-Mark ve ECAS belgelerini yalnızca SASO/GSO/MoIAT tarafından yetkilendirilmiş kuruluşlar düzenleyebilir.

Suudi Arabistan: SALEEM, SABER ve iki aşamalı belge zinciri

SASO (Suudi Standardlar, Metroloji ve Kalite Kuruluşu), ürün güvenliğini tek çatı altında toplamak için SALEEM adlı Suudi Ürün Güvenliği Programı’nı yürütür. Bu programın pratikteki elektronik kapısı ise SABER platformudur (saber.sa). Kağıt tabanlı eski uygunluk belgesi (klasik SASO CoC) ve sevk öncesi denetim uygulamasının yerini büyük ölçüde bu çevrimiçi sistem almıştır; SABER 2018’de işler hale geldi; kağıt SASO CoC’nin yerini alan ZORUNLU uygulama, düzenlemeye tabi ilk ürün gruplarında 2019’da başladı (1 Ocak 2019 gaz cihazları; 1 Nisan 2019 çocuk oyuncakları, alçak gerilim elektrikli ekipman ve madeni yağlar) ve diğer gruplara aşamalı olarak yayıldı.

Düzenlemeye tabi ürünler için süreç iki aşamalıdır ve bu iki belgeyi birbirine karıştırmamak gerekir:

• Ürün Uygunluk Sertifikası (PCoC – Product Certificate of Conformity): Her ürün için düzenlenir, ürünün ilgili Suudi teknik düzenlemesine ve standartlarına uygunluğunu gösterir. SASO tarafından yetkili bir uygunluk değerlendirme kuruluşu düzenler ve tipik olarak 1 yıl geçerlidir.
• Sevkiyat Uygunluk Sertifikası (SCoC – Shipment Certificate of Conformity): Her sevkiyat için ayrı alınır. Geçerli bir PCoC’nin varlığını ve o partinin uygunluğunu teyit eder. Geçerli SCoC olmadan mal Suudi gümrüğünden geçemez; en kötü senaryoda geri gönderilir.
• Düzenlemeye tabi olmayan ürünler: Genellikle ithalatçının öz beyanı (SDoC – Supplier’s Declaration of Conformity) ve ardından sevkiyat sertifikası ile ilerler. Bazı elektrikli ürünlerde ayrıca SASO IECEE tanıma sertifikası (IECEE CB şeması test raporlarına dayanan) güçlü bir dayanaktır.

Körfez G-Mark: tüm GSO pazarına tek işaret

SASO/SABER Suudi Arabistan’a özgüyken, Körfez Uygunluk İşareti (G-Mark) bölgeseldir. Arkasındaki kurum, merkezi Riyad’da bulunan GSO’dur (Körfez Standardizasyon Kuruluşu). GSO üyeleri altı Körfez İşbirliği Konseyi ülkesi — Suudi Arabistan, BAE, Kuveyt, Katar, Bahreyn, Umman — ile 2010’da katılan Yemen’dir; yani toplam yedi ülke.

Bir Körfez teknik düzenlemesi kapsamındaki ürünlerin, GSO pazarına sürülmeden önce G-Mark taşıması zorunludur. İşaret, ürünün ‘en azından sağlık, güvenlik ve çevreye ilişkin temel gerekliliklere uygunluğunu’ gösterir; bir kalite ödülü değildir. Öncelik verilen iki ürün grubu şunlardır:

• Düşük gerilim elektrikli ekipman ve cihazlar – Körfez teknik düzenlemesi BD-142004-01; genel olarak 50–1000 V AC aralığındaki ekipmanı kapsar, hem güvenlik hem elektromanyetik uyumluluğu (EMC) içerir ve 1 Temmuz 2016’dan bu yana zorunludur.
• Çocuk oyuncakları – BD-131704-01; 14 yaş altı çocuklar için tasarlanan oyuncakları kapsar; mekanik/fiziksel, yanıcılık, kimyasal ve elektriksel güvenlik gerekliliklerini içerir.
• İşaretleme kuralları: G-Mark en az 5 mm yükseklikte, kalıcı ve okunaklı biçimde iliştirilir; teknik dokümantasyon üretimden itibaren en az 10 yıl saklanır.

GCTS (QR kod) ve belgelendirme yolu

1 Nisan 2017’den itibaren G-Mark’ın yanında GSO Uygunluk İzleme Sembolü (GCTS) — yani bir QR kod — bulunması zorunlu hale geldi. QR kod, ürünün izlenebilirliğini ve piyasa gözetimini kolaylaştırır; bu nedenle bugün ‘G-Mark’ dendiğinde pratikte işaret ile QR kodun bir arada bulunduğu bir sembol anlaşılır.

G-Mark belgeleri, GSO tarafından atanmış Onaylanmış Kuruluşlar (Notified Body) tarafından düzenlenir ve süreç tip testi ile çoğu zaman fabrika/kalite yönetim sistemi değerlendirmesini içerir. Piyasadaki yaygın uygulama sertifikanın 3 yıl geçerli olması ve dönemsel olarak yenilenmesi yönündedir; ancak kesin geçerlilik ürün grubuna ve düzenleyen kuruluşa göre değişebilir.

Birleşik Arap Emirlikleri: ECAS ve EQM (MoIAT)

Körfez’in ikinci büyük ekonomisi BAE, bölgesel G-Mark’ın yanında kendi ulusal sistemini de işletir. Yetkili kurum, federal düzeydeki MoIAT’tır (Sanayi ve İleri Teknoloji Bakanlığı); eski standardizasyon otoritesi ESMA’nın ürün uygunluk işlevlerini büyük ölçüde bu bakanlık devralmıştır. İki temel araç öne çıkar:

• ECAS (Emirates Conformity Assessment Scheme): Düzenlemeye tabi ürünler için zorunlu uygunluk şemasıdır. Ürünün BAE teknik düzenlemelerine ve ilgili GSO/BAE standartlarına uygunluğunu teyit eder. Sertifika tipik olarak 1 yıl geçerlidir ve yıllık yenilenir.
• EQM (Emirates Quality Mark): Kural olarak gönüllü, prestijli bir kalite işaretidir; sürekli uyumlu bir kalite yönetim sistemi (KYS) şartı arar ve tipik olarak 3 yıl geçerlidir. Ancak bazı ürünlerde (şişe içme suyu, doğal mineral su, birçok meyve suyu/içecek ve bazı süt ürünleri) EQM zorunlu tutulur.
• Kapsam: Hem ithal hem yerli üretim ürünler bu sistemin içindedir.

Önemli tarihler ve kilometre taşları

Sistemin bugünkü halini oluşturan başlıca eşikler şunlardır:

• Ocak 2010 – Yemen GSO’ya katıldı; üye sayısı yediye çıktı.
• 1 Temmuz 2016 – Düşük gerilim Körfez teknik düzenlemesi (BD-142004-01) zorunlu hale geldi.
• 1 Nisan 2017 – G-Mark için GCTS (QR kod) zorunlu oldu.
• 2019 – Düzenlemeye tabi ilk ürün gruplarında SABER/Saber Uygunluk Sertifikası ZORUNLU hale geldi (1 Ocak 2019 gaz cihazları; 1 Nisan 2019 oyuncak / alçak gerilim elektrikli ekipman / madeni yağlar); kağıt SASO CoC yerini elektronik sürece bıraktı ve kapsam diğer gruplara aşamalı yayıldı.

Türk üreticileri için ne anlama geliyor?

Türk ihracatçısı için pratik sonuç açık: Körfez pazarına girişte belgeyi ‘en sonda halledilecek bir formalite’ olarak görmek pahalıya patlıyor. PCoC/SCoC, G-Mark ve ECAS/EQM’in hepsi, ürünün ilgili IEC/GSO standartlarına teknik uygunluğunun kanıtlanmasına dayanıyor. Bu kanıt zinciri kurulmadan yüklenen mal gümrükte bekliyor, hatta geri dönebiliyor. Doğru sıralama, hangi pazara neyin gerektiğini baştan görmekle başlıyor:

Bu belgeleri yalnızca SASO/GSO/MoIAT tarafından yetkilendirilmiş uygunluk değerlendirme kuruluşları düzenleyebilir; AES gibi bir elektrik muayene kuruluşu PCoC, SCoC, G-Mark ya da ECAS ‘vermez’. AES’in bu tabloya nesnel katkısı farklı ve daha erken bir noktadadır: bu rejimlerin çoğunun kalbinde elektriksel güvenlik yatar. Düşük gerilim ekipmanı ve panolarda BD-142004-01’in dayandığı IEC güvenlik ve EMC gereklilikleri; makinelerde ise EN 60204-1 (makinelerin elektrik donanımı) çerçevesi belirleyicidir.

AES’in TURKAK akreditasyonuna sahip olduğu alan — elektrik muayenesi — ile uygun düşen katkı, sertifikasyon sürecine girmeden önce ürünün/makinenin elektriksel güvenlik açısından hazır olmasıdır. Makine elektrik güvenliği konusunda CMSE yetkinliğine ve EN 60204-1 uzmanlığına sahip bir bakış açısı; koruma iletkeni sürekliliği, yalıtım direnci, koruyucu bağlantılar ve elektriksel risk değerlendirmesi gibi konularda ürünü sertifikasyon öncesi sağlam bir zemine oturtabilir. Bu da uygunluk değerlendirme kuruluşuna daha temiz bir dosyayla gitmek, tekrar test ve gecikme riskini azaltmak demektir. Özetle: önce elektriksel güvenlik doğru kurulur ve doğrulanır, sonra yetkili kuruluştan hedef pazara göre belge alınır.

• Suudi Arabistan → SABER üzerinden PCoC (ürün) + SCoC (her sevkiyat); gerekli elektriklerde SASO IECEE tanıma güçlü bir dayanak.
• Tüm GSO pazarı (düzenlemeye tabi ürün) → G-Mark + GCTS/QR kod.
• BAE → ürün grubuna göre zorunlu ECAS veya (bazı ürünlerde zorunlu) EQM.

Sık Sorulan Sorular

SASO ile SABER aynı şey mi?

Hayır. SASO düzenleyici kurumdur (Suudi Standardlar, Metroloji ve Kalite Kuruluşu); SALEEM onun ürün güvenliği programıdır; SABER ise bu programın işlediği çevrimiçi platformdur (saber.sa). Uygunluk belgeleri SABER üzerinden talep edilir.

PCoC ile SCoC arasındaki fark nedir?

PCoC ürün bazlıdır ve tipik olarak 1 yıl geçerlidir; ürünün Suudi standartlarına uygunluğunu gösterir. SCoC ise her sevkiyat için ayrı alınır ve o partinin geçerli bir PCoC’ye dayandığını teyit eder. Geçerli SCoC olmadan mal Suudi gümrüğünden geçemez.

G-Mark aldıysam Suudi Arabistan ve BAE için başka belgeye gerek var mı?

Olabilir. G-Mark bölgesel bir işarettir ve düzenlemeye tabi ürünler için zorunludur; ancak Suudi Arabistan ayrıca sevkiyat bazında SABER/SCoC ister, BAE ise ürün grubuna göre ECAS veya EQM isteyebilir. Her pazar için ayrı kontrol şarttır.

G-Mark hangi ürünleri kapsıyor?

Öncelik düşük gerilim elektrikli ekipmana (BD-142004-01, genel olarak 50–1000 V AC) ve 14 yaş altı çocuk oyuncaklarına (BD-131704-01) verildi; kapsam zamanla diğer teknik düzenlemelere genişliyor. 1 Nisan 2017’den beri işaretin yanında QR kod (GCTS) zorunludur.

AES bu belgeleri düzenliyor mu?

Hayır. PCoC, SCoC, G-Mark ve ECAS yalnızca SASO/GSO/MoIAT’ın yetkilendirdiği kuruluşlarca verilir. AES’in katkısı sertifikasyon öncesi elektriksel güvenlik hazırlığındadır: makine elektrik güvenliği (EN 60204-1) ve elektrik muayenesi uzmanlığıyla ürünü/makineyi doğru zemine oturtmak.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve bir uygunluk/danışmanlık hizmeti taahhüdü içermez. Sorularınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.