EAEU EAC İşareti ve Çin CCC: İki Büyük Pazarın Belgelendirme Dili

İki dev pazar, iki ayrı belgelendirme dili

Rusya öncülüğünde beş ülkeyi bir araya getiren Avrasya Ekonomik Birliği (EAEU) ve tek başına dünyanın en büyük üretim ve tüketim pazarlarından biri olan Çin, ihracat yapan Türk üreticilerinin yönünü sıkça çevirdiği iki dev coğrafyadır. Her ikisinde de birçok elektrikli ürün ve makine için pazara giriş, zorunlu bir uygunluk işareti almadan mümkün değildir: EAEU tarafında EAC işareti, Çin tarafında ise CCC (yaygın adıyla ‘3C’) işareti.

İlk bakışta bu işaretler Avrupa’nın CE işaretine benzer görünür. Ancak işleyiş mantıkları farklıdır. CE’de birçok ürün grubunda üretici kendi teknik dosyasına dayanarak uygunluğu beyan edebilirken, hem EAEU hem de Çin sistemleri büyük ölçüde ülke içi süreçlere yaslanır: yerel bir temsilci/başvuru sahibi, atanmış laboratuvarlarda testler ve çoğu durumda fabrika denetimi. Bu nedenle iki sistemi ‘CE’nin bir kopyası’ gibi ele almak, çoğu zaman zaman ve maliyet kaybına yol açar.

EAC işareti ve EAEU teknik düzenleme sistemi

Avrasya Ekonomik Birliği 1 Ocak 2015’te kuruldu ve bugün Rusya, Belarus, Kazakistan, Ermenistan ve Kırgızistan’ı kapsıyor. Birliğin öncülü olan Gümrük Birliği’nin ortak Gümrük Kodu ise 1 Temmuz 2010’da yürürlüğe girmişti. Bu bütünleşme, Sovyet mirası GOST standartları ile ülkeye özgü sistemleri (Rusya’da GOST R, Belarus’ta STB, Kazakistan’da GOST K) tek ve bağlayıcı bir teknik düzenleme çatısı altında birleştirmeyi hedefledi.

Bu çatının uygunluk sembolü olan EAC (Eurasian Conformity / Avrasya Uygunluğu) işareti, Komisyon’un 15 Temmuz 2011 tarihli 711 sayılı kararıyla tanımlandı ve eski GOST R uygunluk işaretinin yerini aldı. EAC işareti taşıyan bir ürün, beş üye ülkenin tamamında serbestçe dolaşabilir. Bugün EAEU’de 50’yi aşkın teknik düzenleme kabul edilmiş durumda; Birlik öncesi kabul edilenler ‘TR CU 0XX/2011–2014’, sonra kabul edilenler ise ‘TR EAEU 0XX/2016’ ve devamı biçiminde numaralandırılır.

Elektrikli ürünler ve makineler için en sık karşılaşılan teknik düzenlemeler şunlardır:

• TR CU 004/2011 — Alçak gerilim ekipmanlarının güvenliği (AB’deki Alçak Gerilim Direktifi’nin karşılığı)
• TR CU 020/2011 — Elektromanyetik uyumluluk (EMC)
• TR CU 010/2011 — Makine ve ekipman güvenliği
• TR EAEU 037/2016 — Elektrikli ve elektronik ekipmanda tehlikeli maddelerin kısıtlanması (AB RoHS Direktifi 2011/65/EU ile büyük ölçüde uyumlu; kurşun, cıva, kadmiyum, altı değerlikli krom, PBB ve PBDE olmak üzere 6 madde)

Çin CCC ve zorunlu ürün kataloğu

Çin’in zorunlu belgelendirme sistemi CCC (China Compulsory Certification), halk arasında işaretteki üç C’den dolayı ‘3C’ olarak bilinir. Sistem 1 Mayıs 2002’de uygulamaya alındı, 1 Ağustos 2003’ten itibaren tam olarak zorunlu hale geldi ve daha önce ayrı yürüyen yerli (CCEE / ‘Great Wall’) ile ithal (CCIB) güvenlik işaretlerini tek bir işaret altında birleştirdi.

Sistemi ulusal düzeyde CNCA (Sertifikasyon ve Akreditasyon İdaresi) yürütür; CNCA, 2018’den bu yana Piyasa Düzenleme İdaresi (SAMR) çatısı altındadır. Başvuruları işleyen başlıca atanmış kuruluş CQC’dir (China Quality Certification Centre), ancak sektöre göre başka atanmış kuruluşlar da vardır. Tüm değerlendirmeler Çin’in GB (Guobiao) ulusal standartlarına dayanır.

Önemli bir nokta: CCC yalnızca resmî katalogda yer alan ürünler için zorunludur. SAMR’ın Nisan 2020’de yaptığı düzenlemeyle katalog 17 ürün grubu ve 103 ürün kalemi olarak yeniden düzenlendi. Kapsamdaki başlıca gruplar şunları içerir:

• Kablolar ve teller; devre anahtarları, koruma ve bağlantı cihazları
• Alçak gerilim cihazları; küçük güçlü motorlar; elektrikli el aletleri; kaynak makineleri
• Ev ve benzeri kullanım için elektrikli cihazlar; aydınlatma armatürleri
• Motorlu taşıtlar ve güvenlik aksesuarları; tarım makineleri
• Yangın ürünleri; güvenlik/koruma ürünleri; yapı malzemeleri; çocuk ürünleri; ev tipi gaz cihazları

Kimler etkilenir?

Etki alanı, ürünün gideceği pazara ve ürün kategorisine göre belirlenir. EAEU tarafında, Rusya ve Bağımsız Devletler Topluluğu coğrafyasına elektrikli ekipman, elektronik, makine veya bu ürünlerin bileşenlerini ihraç eden üreticiler doğrudan EAC kapsamındadır. Çin tarafında ise yalnızca CCC kataloğunda listelenen ürünleri ihraç edenler zorunluluk altındadır; katalog dışı ürünler için CCC gerekmez, ancak bu durumu ‘gerekmiyor’ diye varsaymak yerine güncel kataloğa göre teyit etmek şarttır.

Pratikte en çok etkilenen Türk üretici profilleri şunlardır:

• Elektrikli ev aletleri, aydınlatma armatürleri ve elektronik cihaz üreticileri
• Makine, pano, tahrik/motor ve alçak gerilim ekipmanı üreticileri
• Kablo, konnektör ve elektriksel koruma/bağlantı elemanı üreticileri
• Otomotiv yan sanayi ve güvenlik aksesuarı üreticileri

Temel yükümlülükler ve iki sistemin belgelendirme mantığı

İki sistem de ‘test et, kanıtla, işaretle’ zincirine dayanır; farklar detayda ve kimin belgelendirdiğindedir. EAEU tarafında ürün kategorisine göre üç ana yol vardır: akredite bir kuruluşça düzenlenen Uygunluk Sertifikası (yüksek riskli ürünler), üreticinin sorumluluğunda hazırlanan ancak resmî sicile kaydedilen Uygunluk Deklarasyonu ve bazı ürünlerde Devlet Tescili. Deklarasyon yolunda bile test kanıtı gereklidir ve başvuru sahibinin EAEU’da yerleşik bir tüzel kişi olması beklenir; bu nedenle yabancı üreticiler genellikle yerel bir yetkili temsilci veya ithalatçı üzerinden ilerler.

Çin CCC tarafında ise klasik yol daha standarttır ve saf öz-beyana kapalıdır: CNCA tarafından atanmış bir laboratuvarda tip testi, ardından üretim yerinde fabrika denetimi ve belge sonrası yıllık gözetim denetimleri. Belge, CQC gibi atanmış bir kuruluşça düzenlenir. 2018’den bu yana bazı düşük riskli kategoriler için fabrika denetimi gerektirmeyen bir öz-beyan (self-declaration) yolu bulunsa da bu yol sınırlıdır ve testin tanınan bir laboratuvarda yapılıp beyanın CNCA’ya kaydedilmesini gerektirir.

İki sistemin belgelendirme mantığını kabaca şöyle özetleyebiliriz:

• Belgeyi kim düzenler: EAC’de üye ülkelerde akredite kuruluşlar (sertifika) veya üretici (deklarasyon); CCC’de yalnızca atanmış kuruluşlar (CQC vb.)
• Yerel ayak: EAC’de EAEU’da yerleşik başvuru sahibi/temsilci; CCC’de Çin’deki atanmış kuruluş ve genellikle bir başvuru irtibatı
• Test: her ikisinde de tanınan/atanmış laboratuvar; CE’deki gibi tamamen kendi dosyasına dayalı serbest beyan yaygın değildir
• Fabrika denetimi: CCC klasik yolda kural; EAC’de seri üretim sertifikalarında sık

Önemli tarihler

Aşağıdaki tarihler, iki sistemin kilometre taşlarını ve üreticilerin planlamada dikkate alması gereken eşikleri özetler. Regülasyon metinleri zaman zaman revize edildiği için, ürüne uygulanacak güncel sürüm her zaman resmî kaynaktan doğrulanmalıdır.

• 1 Temmuz 2010 — Gümrük Birliği ortak Gümrük Kodu yürürlüğe girdi
• 15 Temmuz 2011 — EAC işareti, Komisyon’un 711 sayılı kararıyla tanımlandı
• 1 Ocak 2015 — Avrasya Ekonomik Birliği (EAEU) resmen kuruldu
• 1 Mart 2018 — TR EAEU 037/2016 (EAEU RoHS) yürürlüğe girdi; geçiş dönemi 1 Mart 2020’de sona ererek tam zorunlu oldu
• 1 Mayıs 2002 / 1 Ağustos 2003 — Çin CCC uygulamaya alındı ve tam zorunlu hale geldi
• 28 Nisan 2020 — SAMR, CCC kataloğunu 17 grup / 103 ürün olarak yeniden düzenledi

Türk üreticileri için ne anlama geliyor?

Her iki pazar da ‘ürünü hazırla, gönder’ mantığının ötesinde bir hazırlık gerektirir. Gerçekçi bir bütçe ve takvim planlaması, yerel temsilci/başvuru düzeninin kurulması, testlerin atanmış veya akredite laboratuvarlarda yaptırılması ve gerektiğinde fabrika denetimine hazır olunması işin temelidir. Teknik dosyanın ve etiketlerin hedef pazarın dilinde ve beklenen formatta hazırlanması da çoğu gecikmenin kök nedenidir. Kısacası uygunluk, tek seferlik bir belge değil; sürdürülebilir bir uyum sürecidir.

Bu noktada AES’in rolünü net çizmek gerekir. AES, TÜRKAK akrediteli A tipi elektrik muayene kuruluşu olarak makinelerin ve elektrikli ekipmanların elektrik güvenliği alanında (örneğin EN 60204-1 ve CMSE yetkinlik çerçevesi) uzman desteği sunar. EAC ve CCC kapsamındaki makine, alçak gerilim ve EMC odaklı düzenlemelerin tamamı özünde elektrik güvenliğine dayandığından, üretim yerinde elektrik güvenliği açıklarının önceden tespit edilmesi ve giderilmesi, sonraki uygunluk değerlendirmelerinde sağlam bir kanıt temeli oluşturur.

Önemli sınır: AES bir elektrik muayene kuruluşudur; EAC veya CCC belgesi düzenlemez, ürün belgelendirmesi yapmaz. EAC ve CCC belgeleri, ilgili pazarda atanmış ya da akredite kuruluşlarca verilir. AES’in katkısı, bu belgelendirmelere girmeden önce elektrik güvenliği tarafını uzman gözüyle güçlendirmek ve nesnel bilgilendirme sağlamakla sınırlıdır. Doğru kurgulanmış bir ön hazırlık, hem sürprizleri hem de tekrar test/denetim maliyetlerini azaltır.

Sık Sorulan Sorular

EAC işareti ile CE işareti aynı şey mi?

Hayır. İkisi de zorunlu uygunluk işaretidir ve benzer teknik düzenlemelere dayanır, ancak EAC yalnızca EAEU (Rusya, Belarus, Kazakistan, Ermenistan, Kırgızistan) için geçerlidir. Ayrıca EAC’de başvuru sahibinin EAEU’da yerleşik olması ve testlerin bölge kuruluşlarınca tanınması beklenir; CE’deki gibi salt kendi teknik dosyanıza dayalı beyan çoğu üründe yeterli olmaz.

Çin’e her ürün için CCC belgesi gerekir mi?

Hayır. CCC yalnızca resmî katalogda yer alan ürünler için zorunludur. SAMR’ın Nisan 2020 düzenlemesiyle katalog 17 grup ve 103 ürün kalemini kapsıyor. Ürününüzün kapsamda olup olmadığını güncel kataloğa göre teyit etmek gerekir; kapsam dışı ürünler için CCC aranmaz.

CCC belgesini kendim beyan ederek alabilir miyim?

Klasik CCC yolunda hayır. Süreç, atanmış bir laboratuvarda tip testi, fabrika denetimi ve yıllık gözetim gerektirir; belge CQC gibi atanmış bir kuruluşça düzenlenir. 2018’den beri bazı düşük riskli kategorilerde fabrika denetimi gerektirmeyen bir öz-beyan yolu bulunsa da bu istisnaidir ve testin tanınan bir laboratuvarda yapılıp CNCA’ya kaydedilmesini gerektirir.

Elektrikli makine ihracatında hangi EAEU düzenlemeleri öne çıkar?

En sık karşılaşılanlar TR CU 004/2011 (alçak gerilim güvenliği), TR CU 020/2011 (EMC), TR CU 010/2011 (makine ve ekipman güvenliği) ve TR EAEU 037/2016’dır (EAEU RoHS). Bir ürün, uygulamasına göre birden fazla düzenlemeye aynı anda tabi olabilir.

AES bize EAC veya CCC belgesi verebilir mi?

Hayır. AES, TÜRKAK akrediteli A tipi bir elektrik muayene kuruluşudur ve ürün belgelendirmesi yapmaz; EAC ve CCC belgeleri ilgili pazarda atanmış/akredite kuruluşlarca verilir. AES’in katkısı, EN 60204-1 gibi standartlar çerçevesinde makinelerin elektrik güvenliğini uzman gözüyle değerlendirip belgelendirme öncesi hazırlığı güçlendirmekle sınırlıdır.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve bir uygunluk/danışmanlık hizmeti taahhüdü içermez. Sorularınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.