Aes thumbnail
|

ISO/IEC 17020:2026 Yayımlandı: Muayene Kuruluşları İçin Ne Değişti?

Muayene kuruluşlarının yetkinliğini ve tarafsızlığını tanımlayan temel standart ISO/IEC 17020, üçüncü baskısıyla yenilendi. Mart 2026‘da yayımlanan ISO/IEC 17020:2026, 2012 tarihli ikinci baskının yerini alıyor ve teknik olarak revize edilmiş durumda. Peki bu güncelleme muayene kuruluşları ve hizmet alan sanayi firmaları için ne ifade ediyor? TÜRKAK akreditasyonlu bağımsız (Tip A) bir muayene kuruluşu olarak en kritik değişiklikleri sade bir dille özetledik.

ISO/IEC 17020 nedir, neden önemlidir?

ISO/IEC 17020, “muayene yapan çeşitli tipteki kuruluşların işletimi için şartları” tanımlayan uluslararası bir uygunluk değerlendirme standardıdır. Bir muayene kuruluşunun bağımsızlığını, tarafsızlığını, personel yetkinliğini, ekipmanını ve raporlama süreçlerini hangi kurallara göre yönetmesi gerektiğini belirler. TÜRKAK gibi akreditasyon kurumları, muayene kuruluşlarını bu standarda göre değerlendirir ve akredite eder. Kısacası bir muayene raporunun arkasındaki güvencenin temelinde ISO/IEC 17020 vardır. Standart; tarafsızlık, yapısal, kaynak, süreç ve yönetim sistemi şartları olmak üzere beş ana başlık etrafında kurgulanmıştır.

ISO/IEC 17020:2026 ile gelen başlıca değişiklikler

Üçüncü baskı, ikinci baskıyı (2012) iptal edip yerine geçiyor ve teknik bir revizyon içeriyor. Standardın önsözünde belirtilen başlıca değişiklikler şunlar:

1. Bağımsızlık tipleri sadeleşti: Tip A ve Tip non-A

En dikkat çeken değişiklik bağımsızlık sınıflandırmasında. Önceki baskıdaki Tip A / Tip B / Tip C ayrımı, yeni baskıda Tip A ve Tip non-A (A-dışı) olmak üzere ikiye indirildi. En yüksek bağımsızlık seviyesi — muayene ettiği ürün, süreç veya tesisle çıkar ilişkisi bulunmayan gerçek bağımsız üçüncü taraf — Tip A olarak korunuyor. Tarafsızlık şartları ise hem Tip A hem Tip non-A için eşit derecede geçerli.

2. Risk temelli düşünce ve performans temelli şartlar

Yeni baskı, risk temelli düşünceyi standarda daha güçlü yerleştiriyor. Bunun sonucunda kuralcı (prescriptive) şartların bir kısmı, performans temelli şartlarla değiştirildi. Pratikte bu, kuruluşlara süreçlerini, prosedürlerini ve organizasyon sorumluluklarını kurgularken daha fazla esneklik tanırken; aynı zamanda riskleri ve fırsatları ele alma sorumluluğu getiriyor.

3. Yeni tanımlar: “muayene konusu (item)” ve “müşteri (client)”

Standarda “item” (muayene konusu) ve “client” (müşteri) için açık tanımlar eklendi. Bu, raporların kapsamının ve muşteri ilişkilerinin daha net ifade edilmesini sağlıyor; uygulamada yorum farklarını azaltıyor.

4. Veri ve bilginin kontrolü için yeni madde

Muayene faaliyetleri sırasında üretilen ve toplanan veri ve bilginin kontrolü ile risk ve fırsatları ele alan eylemler için yeni bir alt madde eklendi. Dijitalleşen muayene süreçlerinde veri bütünlüğü ve güvenliğinin önemini yansıtan bir adım.

5. Ortak CASCO yapısı ve uyum

Yeni baskı, ISO uygunluk değerlendirme komitesi (CASCO) standartlarının ortak öğelerini içeriyor. Böylece ISO/IEC 17020; ISO/IEC 17021 (yönetim sistemi belgelendirme) ve ISO/IEC 17025 (deney ve kalibrasyon laboratuvarları) gibi standartlarla ortak bir omurga üzerinde uyumlu hâle geliyor.

“Tip A muayene kuruluşu” ne anlama gelir?

Tip A; muayene kuruluşunun, muayene ettiği öğenin tasarımı, üretimi, tedariki, kurulumu, satın alınması, sahipliği, kullanımı veya bakımıyla ticari bir çıkar ilişkisi bulunmaması demektir. Yani kuruluş, tarafsız bir üçüncü taraf olarak yalnızca muayene hizmeti verir. AES Innovation, TÜRKAK akreditasyonlu bağımsız (Tip A) bir muayene kuruluşu olarak faaliyet gösterir — bu, verdiğimiz raporların tarafsızlık güvencesinin de temelidir.

Bu değişiklikler hizmet alan firmalar için ne ifade ediyor?

  • Daha güçlü tarafsızlık güvencesi: Bağımsızlık tiplerinin sadeleşmesi ve tarafsızlık şartlarının her tip için eşit uygulanması, rapor güvenilirliğini pekiştiriyor.
  • Risklere daha duyarlı süreçler: Risk temelli yaklaşım, kuruluşların kritik noktalara odaklanmasını teşvik ediyor.
  • Veri güvenliği: Muayene verilerinizin kontrolü ve korunması için açık şartlar.
  • Uluslararası kabul: CASCO uyumu, raporların yurt içi ve yurt dışı kabulünü kolaylaştırır.

Geçiş süreci nasıl işleyecek?

Bir standardın yeni baskısı yayımlandığında, mevcut akreditasyonlu kuruluşların yönetim sistemlerini güncel baskıya uyumlaması için bir geçiş süreci tanımlanır. Bu geçişin kapsamı ve takvimi, Uluslararası Akreditasyon Forumu (IAF) ve ulusal akreditasyon kurumu TÜRKAK tarafından duyurulur. AES Innovation olarak, yönetim sistemimizi ISO/IEC 17020:2026’ya uyumlama çalışmalarına başladık; resmi geçiş takvimi açıklandığında müşterilerimizi bilgilendireceğiz.

AES Innovation olarak yaklaşımımız

Bizim için yeni baskı yalnızca bir belge güncellemesi değil; müşterilerimize verdiğimiz tarafsızlık ve yetkinlik güvencesinin altını yeniden çizmek anlamına geliyor. Akreditasyonun neden önemli olduğunu ve hangi kapsamlarda akredite hizmet verdiğimizi şu içeriklerde bulabilirsiniz:

Sık Sorulan Sorular

ISO/IEC 17020:2026 ne zaman yayımlandı?

ISO/IEC 17020’nin üçüncü baskısı Mart 2026’da yayımlandı ve 2012 tarihli ikinci baskının yerini aldı. Yeni baskı teknik bir revizyon içermektedir.

ISO/IEC 17020’de Tip A ve Tip non-A nedir?

Bağımsızlık seviyesini gösteren sınıflandırmadır. Önceki Tip A/B/C ayrımı, yeni baskıda Tip A ve Tip non-A olarak ikiye indirildi. Tip A, muayene ettiği konuyla çıkar ilişkisi olmayan tam bağımsız üçüncü tarafı ifade eder; en yüksek bağımsızlık seviyesidir.

ISO/IEC 17020 ile ISO/IEC 17025 arasındaki fark nedir?

ISO/IEC 17020 muayene yapan kuruluşların şartlarını; ISO/IEC 17025 ise deney ve kalibrasyon laboratuvarlarının şartlarını tanımlar. İki standart farklı uygunluk değerlendirme faaliyetlerini kapsar, ancak ortak CASCO yapısıyla uyumludur.

2012 baskısına göre akredite kuruluşlar ne yapmalı?

Akredite kuruluşların yönetim sistemlerini yeni baskıya uyumlaması gerekir. Geçiş süreci ve takvimi IAF ve TÜRKAK tarafından duyurulur; kuruluşlar bu takvim çerçevesinde uyum çalışmalarını tamamlar.

ISO/IEC 17020 akreditasyonu neden önemlidir?

Akreditasyon, muayene raporlarının bağımsız bir akreditasyon kurumunca doğrulanmış yetkinlik ve tarafsızlık temelinde üretildiğini gösterir. Bu da raporların yasal ve ticari kabulünü güçlendirir.

Diğer Konular