Bu Bilgilendirmenin Odağı: Genel CBAM Değil, Kapsam Genişlemesi

CBAM’in genel işleyişi, geçiş ve kesin dönemleri, muafiyet eşiği ve gömülü emisyon mantığı ilgili içeriğimizde derinlemesine ele alınmaktadır. Bu sayfa yalnızca yeni bir gelişmeye odaklanır: CBAM kapsamının mevcut altı sektörün dışına, alt-akış (downstream) yani işlenmiş ürünlere doğru genişletilmesi ve bunun 2028 takvimi.

Hizmet notu: AES Innovation, bu sayfada anlatılan AB uyum çalışmalarını (PPWR, dijital ürün pasaportu, CBAM ve benzeri) konusunda uzman çözüm ortaklarıyla birlikte yürütür; bu hizmetleri doğrudan kendisi sunmaz. Bu çalışmalar akreditasyon kapsamımızın (AB-0631-M) dışındadır.

Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM), (EU) 2023/956 sayılı düzenlemeyle 1 Ocak 2026’da kesin faza geçti. Bu aşamada kapsanan altı sektör demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, hidrojen ve elektriktir. Buradaki mesele, bu sektörlerin ham girdilerinin ötesine, onlardan üretilen işlenmiş ürünlere geçiştir.

Sera gazı doğrulama standartları (ISO 14064 ve ISO 14067) ise ayrı içeriğimizde açıklanmaktadır.

  • Mevcut kapsam (2026): demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, hidrojen, elektrik
  • Bu sayfanın konusu: bu ürünlerden üretilen işlenmiş (alt-akış) ürünlere genişleme
  • Genel mekanizma, geçiş dönemi ve muafiyet eşiği için ilgili içeriğimize bakınız

Alt-Akış (Downstream) Ürün Nedir?

Alt-akış (downstream) ürün, kapsamdaki bir ham metalin işlenmesiyle elde edilen ileri ürünü ifade eder. Örneğin ham çelik veya alüminyum, kesme, döküm, kaynak ve montaj gibi işlemlerden geçerek bir makine gövdesine, bir araç parçasına ya da bir beyaz eşya bileşenine dönüşür. Bu işlenmiş ürünler bugüne kadar CBAM’in doğrudan kapsamı dışındaydı.

Kapsam genişlemesinin temel gerekçelerinden biri kaçınmayı önlemedir (anti-circumvention). Ham çeliği veya alüminyumu ithal etmeden önce hafif bir işleme tabi tutup ürünü kapsam dışına çıkarma ve böylece maliyetten kaçınma riski bulunuyordu. Alt-akış ürünlerin dahil edilmesi bu boşluğu daraltmayı hedeflemektedir.

  • Ham metal → işleme → makine, araç parçası, beyaz eşya, işlenmiş metal, inşaat ekipmanı
  • Genişleme gerekçesi: ham metali hafif işleyip kapsamdan kaçırma riskini önlemek
  • Hedef: mevcut altı sektörün ürettiği ürünlerdeki gömülü emisyonu izleyebilmek

Güncel Durum: Konsey Mutabakatı ve 2028 Hedefi

Avrupa Komisyonu 17 Aralık 2025 tarihinde bir öneri sundu. Bu öneri doğrultusunda AB Konseyi, 12 Haziran 2026 tarihinde alt-akış (downstream) çelik ve alüminyum ürünlerinin 1 Ocak 2028’den itibaren kapsama alınması yönünde mutabık kaldı. Ele alınan liste yaklaşık 180 işlenmiş ürünü (makine, araç parçaları, beyaz eşya, işlenmiş metal ürünler ve inşaat ekipmanları gibi) içermektedir.

Bu noktada önemli bir şerh gereklidir: söz konusu yaklaşık 180 ürünlük kapsam ve 1 Ocak 2028 tarihi, Konsey mutabakatı düzeyindedir. Yasama süreci henüz tamamlanmamıştır; nihai yasama metni ve tam ürün listesi resmi Resmî Gazete (AB Resmi Gazetesi) yayımıyla kesinleşecektir. Dolayısıyla bu aşamada durum kesinleşmiş veya yürürlüğe girmiş değildir; süreç 2028 için hedeflenmekte ve nihai metin beklenmektedir.

Organik kimyasallar ile polimerler ve plastikler ise orta vadeli aday olarak değerlendirilmektedir. Ancak bu ürün gruplarındaki gömülü emisyonun hesaplanmasındaki teknik zorluklar nedeniyle henüz bir genişleme önerisine bağlanmamışlardır; kapsama alınmış değildirler, yalnızca aday konumundadırlar.

  • 17 Aralık 2025: Komisyon önerisi
  • 12 Haziran 2026: Konsey, downstream çelik ve alüminyumun 2028’den kapsanmasında mutabık
  • Yaklaşık 180 işlenmiş ürün ele alınıyor (nihai liste bekleniyor)
  • Organik kimyasallar, polimer ve plastikler: aday, henüz karara bağlanmadı
  • Şerh: Konsey mutabakatı düzeyinde; nihai metin ve tam liste Resmî Gazete ile kesinleşir

Türk İhracatçısına Etki: Çok Daha Geniş Bir Sanayi Kesimi

Bu sayfanın Türk sanayii açısından en kritik noktası budur. Bugüne kadar CBAM ağırlıklı olarak ham çelik ve alüminyum ihracatçısını etkiliyordu. Alt-akış genişlemesiyle birlikte makine, beyaz eşya, araç parçası ve işlenmiş metal ürün üreticileri de 2028 hedefiyle kapsama girebilir. Bu, Türkiye’nin ihracat gücünü oluşturan çok daha geniş bir imalat kesiminin doğrudan etkilenmesi anlamına gelir.

Bu nedenle etkilenmesi muhtemel üreticilerin beklemek yerine şimdiden hazırlığa başlaması önerilir. Ürünlerin içindeki gömülü çelik ve alüminyum emisyonunun izlenmesi ve tedarik zincirinden güvenilir veri toplanması, 2028 öncesi kurulması gereken en temel yetkinliktir. Gömülü emisyon için gerçek veri üretmek giderek daha belirleyici hale geliyor; çünkü gerçek veri sağlanamadığında varsayılan (default) değerler devreye girmekte ve bu değerlere zamanla artan bir mark-up uygulanmaktadır (mekanizma başlangıcında daha düşük, ilerleyen yıllarda daha yüksek bir ek yük). Somut oran ve tutarlar AB Emisyon Ticaret Sistemi’ne bağlı olduğundan bu sayfada rakam verilmemektedir.

Türkiye tarafında, 7552 sayılı İklim Kanunu kapsamında kurulan ulusal emisyon ticaret sistemi üzerinden yerinde ödenen karbon bedelinin mahsubuna ilişkin imkanlar da gündemdedir; bu konunun ayrıntısı ilgili CBAM içeriğimizde ele alınmaktadır.

  • Bugüne kadar: ağırlıkla ham çelik ve alüminyum ihracatçısı etkileniyordu
  • 2028 hedefiyle: makine, beyaz eşya, araç parçası, işlenmiş metal ürün ihracatçısı da kapsanabilir
  • Şimdiden yapılması gereken: gömülü emisyonu izleme ve tedarikçiden veri toplama
  • Gerçek veri üretmek kritik: aksi halde artan mark-up’lı varsayılan değerler devreye girer
  • 7552 sayılı İklim Kanunu ulusal ETS mahsup imkanı için ilgili içeriğimize bakınız

Elektrik Kapsamında Metodolojik Değişiklik

Kapsamdaki altı sektörden biri olan elektrikte, gömülü emisyonun hesaplanmasına yönelik metodolojik yaklaşım 2026’dan itibaren güncellenmektedir. Bu, elektrik akışlarının emisyon yoğunluğunun nasıl atfedileceğine dair teknik bir düzenlemedir ve alt-akış genişlemesinden ayrı bir başlıktır; burada yalnızca bilgilendirme amacıyla anılmaktadır.

  • Elektrik emisyon hesaplama metodolojisi 2026’dan güncelleniyor
  • Bu, downstream genişlemesinden ayrı, teknik bir düzenlemedir

2028’e Kadar Ne Yapılmalı? Hazırlık Yol Haritası

Nihai yasama metni beklenirken bile, etkilenmesi muhtemel üreticiler için hazırlık ertelenmemesi gereken bir çalışmadır. Aşağıdaki adımlar, gömülü emisyon verisini bugünden yönetilebilir kılmak için başlangıç noktası olarak değerlendirilebilir.

  • Ürün portföyünüzde çelik ve alüminyum içeren kalemleri ve bunların ihracat pazarlarını belirleyin
  • Her ürün için içerdiği metal miktarını ve kaynağını (tedarikçi) haritalandırın
  • Tedarikçilerden gömülü emisyon verisi talep etme sürecini şimdiden kurun
  • Varsayılan değerlere bağımlılığı azaltmak için gerçek üretim verisine dayalı ölçüm altyapısı planlayın
  • Yasama sürecini ve nihai ürün listesinin Resmî Gazete yayımını takip edin

Bilgilendirme Notu

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. AES bir onaylanmış kuruluş veya belgelendirme kuruluşu değildir ve CBAM gömülü emisyon doğrulaması yapmaz. CBAM doğrulaması, ISO 14065 kapsamında akredite edilmiş sera gazı doğrulama kuruluşlarının görev alanıdır. AES’in TÜRKAK akreditasyonu yalnızca 6.1 Elektrik Tesisatı muayenesi kapsamındadır.

Elektrik tesisatınızın güvenliği ve mevzuata uygunluğuna ilişkin muayene ihtiyaçlarınızda, konusunda yetkili mühendis kadromuzla bilgilendirme ve destek sağlamaktan memnuniyet duyarız. CBAM gömülü emisyon doğrulaması için ise ilgili akredite doğrulama kuruluşlarına başvurmanız gerektiğini hatırlatırız.

İlgili Hizmetler ve İçerikler

Sık Sorulan Sorular

CBAM kapsam genişlemesi tam olarak neyi ifade ediyor?

Mevcut altı sektörün (demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, hidrojen, elektrik) ötesine, bu metallerden üretilen işlenmiş yani alt-akış (downstream) ürünlere doğru genişlemeyi ifade eder. AB Konseyi, downstream çelik ve alüminyum ürünlerinin 1 Ocak 2028’den kapsanmasında mutabık kalmıştır; ancak nihai yasama metni beklenmektedir.

180 ürün ve 1 Ocak 2028 tarihi kesinleşti mi?

Hayır, kesinleşmedi. Yaklaşık 180 işlenmiş ürün ve 1 Ocak 2028 tarihi, 12 Haziran 2026 tarihli Konsey mutabakatı düzeyindedir. Yasama süreci tamamlanmadan tam ürün listesi ve tarih nihai değildir; kesinleşme, AB Resmi Gazetesi yayımıyla olacaktır. Bu aşamada 2028 hedeflenmekte ve nihai metin beklenmektedir.

Hangi Türk ihracatçıları bu genişlemeden etkilenebilir?

Bugüne kadar ağırlıkla ham çelik ve alüminyum ihracatçıları etkileniyordu. Downstream genişlemesiyle makine, beyaz eşya, araç parçası ve işlenmiş metal ürün ihracatçıları da 2028 hedefiyle kapsama girebilir. Bu, çok daha geniş bir Türk imalat kesiminin etkilenmesi anlamına gelir.

Organik kimyasallar ve plastikler de kapsama giriyor mu?

Hayır. Organik kimyasallar ile polimer ve plastikler orta vadeli aday olarak değerlendirilmektedir; ancak gömülü emisyon hesabındaki teknik zorluklar nedeniyle henüz bir genişleme kararına bağlanmamışlardır. Şu an için kapsama alınmış değil, yalnızca aday konumundadırlar.

Üreticiler 2028’i beklemeden şimdi ne yapmalı?

Ürünlerindeki gömülü çelik ve alüminyum emisyonunu izlemeye ve tedarikçilerinden güvenilir veri toplamaya şimdiden başlamalıdır. Gerçek veri üretilmediğinde artan mark-up’lı varsayılan değerler devreye girdiğinden, gerçek üretim verisine dayalı ölçüm altyapısı kurmak giderek daha önemlidir.

AES bize CBAM doğrulaması yapabilir mi?

Hayır. AES bir onaylanmış kuruluş veya belgelendirme kuruluşu değildir ve CBAM gömülü emisyon doğrulaması yapmaz. Bu doğrulama, ISO 14065 kapsamında akredite sera gazı doğrulama kuruluşlarının işidir. AES’in TÜRKAK akreditasyonu yalnızca 6.1 Elektrik Tesisatı muayenesi kapsamındadır. Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır.