UKCA İşareti ve Birleşik Krallık Uyumu: İhracatçının Sadeleşen Rehberi

UKCA işareti nedir ve neden ortaya çıktı?

UKCA (UK Conformity Assessed), Birleşik Krallık’ın Avrupa Birliği’nden ayrılmasının ardından oluşturduğu kendi uygunluk işaretidir. Brexit geçiş dönemi 31 Aralık 2020’de sona erdi; 1 Ocak 2021’den itibaren UKCA işareti kullanıma açıldı. İşaret, daha önce CE kapsamında değerlendirilen ‘yeni yaklaşım’ ürünlerinin büyük bölümünü kapsayacak biçimde tasarlandı: makineler, elektrikli ekipman, alçak gerilim cihazları, EMU (elektromanyetik uyumluluk), radyo ekipmanları, basınçlı ekipman, oyuncaklar, KKD (kişisel koruyucu donanım) ve daha fazlası.

Kritik bir coğrafi ayrım vardır: UKCA yalnızca Büyük Britanya (Great Britain, yani İngiltere, Galler ve İskoçya) pazarı için geçerlidir. Kuzey İrlanda bu rejimin dışındadır; orada Windsor Çerçevesi kapsamında AB kuralları uygulanmaya devam eder ve CE (gerektiğinde CE ile birlikte UKNI) işareti geçerlidir. Bu nedenle ‘Birleşik Krallık’ ile ‘Büyük Britanya (GB)’ kavramlarını uygunluk bağlamında birbirinden ayırmak gerekir.

Başlangıçta UKCA’nın belirli bir tarihten sonra zorunlu hale gelmesi planlanıyordu. Bu tarih önce 1 Ocak 2023, ardından 31 Aralık 2024 olarak belirlendi ve defalarca ertelendi. İşte tam bu noktada, ihracatçılar için en önemli değişiklik yaşandı.

En kritik nokta: CE işareti GB’de süresiz tanınıyor

İhracatçıların en sık yanıldığı konu budur: Birleşik Krallık, birçok ürün alanında CE işaretini süresiz olarak tanımaya devam etmektedir. 1 Ağustos 2023’te açıklanan bu politika, The Product Safety and Metrology etc. (Amendment) Regulations 2024 (SI 2024/696) ile yasal zemine kavuşturuldu. Bu düzenleme 23 Mayıs 2024’te kabul edildi ve 1 Ekim 2024’te yürürlüğe girdi.

Düzenlemenin yaptığı şey nettir: CE işaretinin tanınmasına ilişkin 31 Aralık 2024 son tarihini kaldırmıştır. Sonuç olarak, kapsamdaki ürünlerde CE işareti GB pazarında süresiz kabul edilir; üretici CE veya UKCA’dan istediğini kullanabilir. Bu esneklik, Department for Business and Trade (DBT) çatısındaki 18 ürün mevzuatını doğrudan, toplamda 21’e varan ürün kategorisini ise ilgili düzenleme kapsamında ilgilendirir.

Pratikte bunun anlamı şudur: AB pazarı için zaten CE işareti taşıyan bir Türk üreticisi, kapsamdaki ürünlerde GB pazarına aynı CE işaretiyle ürün koyabilir; ayrıca UKCA aldırmak zorunda değildir. Bu ürün grupları için UKCA artık bir zorunluluk değil, isteğe bağlı bir seçenektir.

• CE ve UKCA GB’de eşdeğer kabul edilir: üretici birini seçer, ikisini birden yapmak zorunda değildir
• Süresiz tanıma; yani şu an için bir ‘CE son kullanma tarihi’ yoktur
• Yapı malzemeleri için de CE tanınması 2 Eylül 2024 tarihli ayrı bir hükümet açıklamasıyla süresiz hale getirilmiştir
• Kapsam, ‘yeni yaklaşım’ ürünlerinin çoğunu içerir: makine, LVD, EMU, radyo ekipmanı, KKD, basınçlı ekipman, oyuncak, ATEX vb.

Peki UKCA gerçekten ne zaman gerekli?

CE’nin süresiz tanınması her durumu kapsamaz. UKCA’nın hâlâ gerçekten gerekli ya da belirleyici olduğu üç temel senaryo vardır ve ihracatçının asıl dikkat etmesi gereken kısım burasıdır.

Birincisi, GB kurallarının AB kurallarından ayrışması. CE işareti, ürünün AB gerekliliklerini karşıladığını gösterir. Eğer GB, belirli bir ürün için kendi kurallarını AB’den farklılaştırırsa, yalnızca AB gerekliliklerine dayanan bir CE işareti GB uygunluğunu kanıtlamaya yetmez; bu durumda ürünün GB gerekliliklerine göre değerlendirilmesi ve UKCA taşıması gerekir. İkincisi, üçüncü taraf değerlendirmesinin bir UK Onaylı Kuruluşu (UK Approved Body) tarafından yapılması. UKAS tarafından yetkilendirilen bu kuruluşlar yalnızca UKCA için belgelendirme yapabilir; CE işareti veremezler. Üçüncüsü, indirimli tanıma kapsamı dışında kalan, kendi ayrı rejimine sahip ürün alanları.

• Tıbbi cihazlar: MHRA’nın ayrı rejimi; CE’li cihazlar geçiş süreleriyle kabul edilir (aşağıda tarihler)
• Yapı malzemeleri: ayrı bir mevzuat, ancak CE tanınması yine de süresiz
• Kablolu taşıma tesisatları (cableways), deniz ekipmanı (marine equipment), demiryolu ürünleri
• Taşınabilir basınçlı ekipman ve insansız hava araçları (uncrewed aircraft) sistemleri
• Kural şudur: Kendi ürün mevzuatınızın CE tanıma kapsamında olup olmadığını mutlaka teyit edin; her ürün otomatik olarak kapsamda değildir

Kimler etkilenir?

Bu çerçeve, yalnızca ürünlerini fiziksel olarak Büyük Britanya (GB) pazarına ilk kez arz edenleri ilgilendirir. Türkiye’den GB’ye ihracat yapan üreticiler, bu ürünleri GB’ye ithal eden firmalar ve GB içindeki distribütörler doğrudan kapsamdadır. Kuzey İrlanda’ya arz ise farklı kurallara (AB rejimi + gerektiğinde UKNI) tabidir.

Elektrikli ekipman, makine, alçak gerilim ürünleri, EMU kapsamındaki cihazlar, radyo ekipmanları, KKD, oyuncak ve basınçlı ekipman üreticileri en yaygın etkilenen gruplardır. Bu ürünlerin çoğu için CE işareti GB’de yeterli olduğundan, iyi haber ihracatçının ek bir işaret maliyeti üstlenmek zorunda kalmamasıdır. Ancak kimyasal madde ithal eden veya kimyasal içeren ürün tedarik eden firmalar için tablo farklıdır; onları ayrıca UK REACH ilgilendirir.

Önemli tarihler ve geçiş düzenlemeleri

Uygunluk işaretinin kendisi (CE veya UKCA) için bugün bağlayıcı bir ‘son gün’ bulunmuyor; asıl takip edilmesi gereken, etiketleme kolaylıkları ve sektöre özgü geçiş süreleridir.

Genel ürünlerde önemli bir etiketleme esnekliği 31 Aralık 2027’de (saat 23:00) sona erer: bu tarihe kadar UKCA işareti ürünün üzerine değil, ürüne iliştirilen bir etikete veya ekli belgeye konulabilir; aynı şekilde ithalatçı bilgileri de ürünün üzerine değil eşlik eden belgelere yazılabilir. Bu tarihten sonra ilgili bilgilerin doğrudan ürün üzerinde bulunması beklenir.

Tıbbi cihazlarda ayrı ve kademeli bir takvim geçerlidir: eski direktiflere (MDD 93/42/EEC, AIMDD 90/385/EEC) uygun cihazlar için CE, sertifikanın süresi dolana kadar veya en geç 30 Haziran 2028’e (hangisi önceyse); AB MDR (2017/745) kapsamındaki cihazlar için 30 Haziran 2030’a; AB IVDR (2017/746) kapsamındaki in vitro tanı cihazları için de 30 Haziran 2030’a kadar GB’de kabul edilir. MHRA, CE’li tıbbi cihazların tanınmasına ilişkin düzenlemeleri güncellemektedir; güncel MHRA rehberini teyit edin.

• 1 Ocak 2021: UKCA kullanıma açıldı; UK REACH başladı
• 1 Ağustos 2023: CE’nin süresiz tanınacağı açıklandı
• 1 Ekim 2024: SI 2024/696 yürürlükte — CE’nin 31 Aralık 2024 son tarihi kaldırıldı
• 2 Eylül 2024: yapı malzemeleri için CE tanınması süresiz
• 31 Aralık 2027 (23:00): UKCA/ithalatçı bilgisi için etiket-üzeri esnekliği sona erer
• 30 Haziran 2028: eski MDD/AIMDD cihazları · 30 Haziran 2030: AB MDR cihazları ve IVDR IVD’leri için CE kabul son tarihleri (MHRA rehberine göre)

UK REACH: kimyasallar için ayrı ve bağımsız bir rejim

UK REACH, uygunluk işaretlemesinden tamamen ayrı bir konudur ve sıkça karıştırılır. 1 Ocak 2021’den itibaren AB REACH’ten bağımsız işleyen, HSE (Health and Safety Executive) tarafından yönetilen kendi kimyasal kayıt rejimidir. Bir ürünün CE ya da UKCA taşıması, içindeki kimyasalların UK REACH yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.

GB’ye kimyasal madde arz eden firmalar için iki temel geçiş mekanizması vardır: mevcut AB REACH kayıtlarının UK REACH altında tanınmasını sağlayan ‘grandfathering’ ve AB’den ithalatı sürdürmek isteyen GB’li aşağı akış kullanıcıları/dağıtıcıları için DUIN (Downstream User Import Notification) bildirimi. Nihai kayıt yükümlülüğü ise kademeli son tarihlere bağlıdır.

Geçişli kayıt son tarihleri uzatılmıştır. Güncel takvim, tonaj ve tehlike profiline göre 27 Ekim 2029, 27 Ekim 2030 ve 27 Ekim 2031 olarak belirlenmiştir: en yüksek tonajlı ve en riskli maddeler (ör. CMR’ler) 2029’da, orta kademe 2030’da, yıllık 1 tonun üzerindeki diğer tüm maddeler 2031’de. Hükümet ayrıca kayıt veri maliyetlerini düşürmeyi amaçlayan alternatif bir geçiş modeli (ATRm) üzerinde çalışmaktadır.

Türk üreticileri için ne anlama geliyor?

Özet mesaj rahatlatıcıdır: GB pazarına ihracat yapan çoğu Türk üreticisi için CE işareti hâlâ yeterlidir ve ayrıca UKCA aldırmak çoğu üründe gereksizdir. AB için sürdürdüğünüz CE dosyası, kapsamdaki ürünlerde GB pazarına da kapı açar. Bu, ek belgelendirme maliyetinden kaçınmak açısından önemli bir avantajdır.

Buna karşın üç kontrolü ihmal etmeyin: (1) Ürününüzün mevzuatı CE tanıma kapsamında mı, yoksa tıbbi cihaz/yapı malzemesi gibi ayrı bir rejimde mi? (2) GB, sizin ürününüz için AB’den ayrışan bir kural getirdi mi? (3) Üçüncü taraf değerlendirmeniz bir AB Onaylanmış Kuruluşu tarafından mı, yoksa GB için UK Onaylı Kuruluşu gerektiren bir durumda mısınız? Kimyasal madde tarafında ise UK REACH yükümlülükleri işaretlemeden bağımsız olarak ayrıca değerlendirilmelidir.

Makine ihracatında pratik bir hatırlatma: CE veya UKCA kapsamında makinenin karşılaması gereken temel sağlık ve güvenlik gereklilikleri arasında elektrik güvenliği de yer alır ve bunun teknik referansı EN 60204-1 standardıdır. AES, TÜRKAK akredite A tipi elektrik muayene kuruluşu olarak makinelerin elektrik güvenliği alanında (EN 60204-1 çerçevesinde) uzman değerlendirme desteği sağlar. Bu destek, ürün belgelendirme veya CE/UKCA işareti verme kapsamında değildir; uygunluk işaretinin temelini oluşturan teknik güvenlik kanıtına odaklanan bağımsız bir muayene katkısıdır.

Sık Sorulan Sorular

GB pazarına ihracat için UKCA işareti zorunlu mu?

Çoğu ürün için hayır. Birleşik Krallık, 2024’teki düzenlemeyle (SI 2024/696) CE işaretini kapsamdaki ürün alanlarında süresiz tanımaya devam ediyor. Bu ürünlerde CE veya UKCA’dan istediğinizi kullanabilirsiniz; UKCA isteğe bağlıdır.

AB için aldığım CE işareti Büyük Britanya (GB) için de yeterli mi?

Yeni yaklaşım ürünlerinin çoğunda evet ve süresiz olarak. İstisnalar vardır: tıbbi cihazlar, yapı malzemeleri gibi kendi rejimi olan alanlar, GB kurallarının AB’den ayrıştığı durumlar ve değerlendirmenin bir UK Onaylı Kuruluşu tarafından yapılması gereken haller. Önce ürün mevzuatınızın kapsamda olduğunu teyit edin.

O halde UKCA gerçekten ne zaman gerekir?

Üç ana durumda: GB gereklilikleri AB’den ayrıştığında (CE tek başına yetmez), üçüncü taraf değerlendirmesini bir UK Onaylı Kuruluşu yaptığında (bu kuruluşlar yalnızca UKCA verebilir, CE veremez) ve ürün CE tanıma kapsamı dışında ayrı bir rejime tabi olduğunda.

UK REACH, CE/UKCA işaretiyle aynı şey mi?

Hayır. UK REACH, HSE tarafından yönetilen ayrı bir kimyasal kayıt rejimidir ve işaretlemeden bağımsızdır. GB’ye kimyasal arz edenler için grandfathering ve DUIN mekanizmaları vardır; geçişli kayıt son tarihleri tonaj ve tehlikeye göre 27 Ekim 2029, 2030 ve 2031’dir.

Kuzey İrlanda için kurallar farklı mı?

Evet. UKCA yalnızca Büyük Britanya (İngiltere, Galler, İskoçya) içindir. Kuzey İrlanda’da Windsor Çerçevesi kapsamında AB kuralları geçerlidir ve CE (gerektiğinde CE ile birlikte UKNI) işareti kullanılır.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve bir uygunluk/danışmanlık hizmeti taahhüdü içermez. Sorularınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.