ISO 5817 Nedir ve Neyi Belirler?

ISO 5817, çelik, nikel, titanyum ve bunların alaşımlarında ergitme kaynağı ile yapılan bağlantılardaki kusurlar için kabul seviyelerini tanımlayan uluslararası bir standarttır. Standart, bir kaynak dikişinde tespit edilen bir kusurun kabul edilebilir olup olmadığına karar vermek için B, C ve D olmak üzere üç kalite seviyesi ortaya koyar. Kısaca söylenirse ISO 5817, bulunan bir kusurun kabul edilip edilmediği sorusunu yanıtlayan bir kabul kriteridir.

Standart, kaynağın nasıl yapıldığını veya kusurun nasıl bulunduğunu değil, bulunan kusurun izin verilen sınırlar içinde kalıp kalmadığını ele alır. Bu nedenle ISO 5817, imalat ve muayene zincirinde belirli ve dar bir rol üstlenir: kabul/ret kararının dayandığı ölçüt cetvelidir.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; belirli bir projeye veya kaynağa ilişkin karar, ilgili sözleşme, tasarım ve uygulama standartları çerçevesinde yetkili mühendis teknik değerlendirmesi ile verilmelidir.

  • Kapsam: çelik, nikel, titanyum ve alaşımlarında ergitme kaynağı (ışın kaynağı hariç)
  • Malzeme kalınlığı genel olarak 0,5 mm ve üzeri bağlantılara uygulanır
  • Alüminyum ve alaşımları bu standardın kapsamında değildir; onlar için ISO 10042 kullanılır
  • Çıktı: bir kusurun ilgili kalite seviyesine göre kabul edilebilir olup olmadığı

B, C ve D Kalite Seviyeleri Ne Anlama Gelir?

ISO 5817 üç kalite seviyesi tanımlar ve bunlar çeşitli imalat ihtiyaçlarına uyum sağlamak için farklılaştırılmıştır. B seviyesi en katıdır; bitmiş kaynaktan en yüksek gereksinimleri ister ve izin verilen kusur boyutları en küçüktür. C seviyesi orta düzeydedir. D seviyesi en gevşek, yani temel gereksinim seviyesidir ve görece daha büyük kusurlara müsaade eder.

Bir seviyeden diğerine geçerken aynı kusur tipi için izin verilen sınır değişir: B seviyesinde dar olan tolerans, C ve D seviyelerinde kademeli olarak genişler. Bu, daha gevşek bir seviyenin kalitesiz olduğu anlamına gelmez; her seviye, ilgili servis koşulu için yeterli güvenliği hedefleyen kendi ölçüt takımına sahiptir.

Bu yazıda somut milimetre limitleri verilmez; sayısal kusur boyutu sınırları standardın güncel metninden ve ilgili tablolarından okunmalıdır.

  • B: en katı seviye, en yüksek gereksinim, en küçük izin verilen kusurlar
  • C: orta seviye, B ile D arasında
  • D: en gevşek (temel) seviye, görece daha büyük kusurlara müsaade
  • Aynı kusur tipi için sınır seviyeye göre değişir (B’de dar, D’de geniş)

ISO 5817 Hangi Kusur Tiplerini Ele Alır?

Standart, ergitme kaynağında görülen geniş bir kusur yelpazesini sınıflandırır ve her biri için kalite seviyesine bağlı kabul ölçütleri verir. Kusurlar; çatlaklar, boşluklar, şekil ve boyut sapmaları ile bağlantı kusurları gibi gruplar altında ele alınır.

Bazı kusurlar hiçbir kalite seviyesinde kabul edilmez. Örneğin çatlaklar ve yetersiz erime (lack of fusion) gibi kusurlar seviye ayrımı gözetmeksizin kabul edilmeyen kusurlar arasındadır. Bu tür kusurlar tespit edildiğinde, seviye ne olursa olsun onarım veya red gündeme gelir.

  • Çatlak (sürekli/aralıklı, farklı yönlerde)
  • Gözenek ve porozite (boşluk kusurları)
  • Cüruf kalıntısı ve katı inklüzyonlar
  • Yetersiz nüfuziyet ve yetersiz erime (lack of fusion)
  • Yanma oluğu (undercut)
  • Aşırı kaynak taşması ve dışbükey/fazla metal
  • Eksen kaçıklık ve doğrusal olmayan kaçıklıklar (misalignment)

Kalite Seviyesi Nasıl Seçilir?

ISO 5817 kalite seviyesini kendisi dayatmaz; hangi seviyenin uygulanacağı, ürünün servis ve yük koşullarına, ilgili tasarım/uygulama standardına ve sözleşme gereksinimlerine göre belirlenir. Yüksek riskli, dinamik yüklü veya yorulma etkisi altındaki bağlantılar tipik olarak daha katı seviyeyi (B’ye doğru) gerektirirken, statik ve kritik olmayan yapılarda daha gevşek seviye (D) yeterli olabilir.

Bu seçim bir mühendislik kararıdır. Seviyenin uygulama koşuluna göre belirlenmesi ve kaynak dokümantasyonunda net şekilde belirtilmesi, sonraki muayene ve değerlendirme adımlarının tutarlı yürütülmesi açısından önemlidir. Somut seçim, yetkili mühendis teknik değerlendirmesi ile yapılmalıdır.

  • Servis koşulu: statik mi, dinamik/yorulma yükü mü?
  • Sonuç önemi: kritik taşıyıcı mı, ikincil eleman mı?
  • Uygulama standardı ve sözleşme gereksinimleri
  • Seçilen seviyenin kaynak dokümantasyonunda açıkça belirtilmesi

EN 1090 ve ISO 3834 ile İlişkisi

Çelik yapıların imalatında EN 1090-2, uygulama sınıfını (execution class, EXC) ISO 5817 kalite seviyelerine bağlar. Kavramsal olarak EXC1 D seviyesine, EXC2 C seviyesine, EXC3 B seviyesine karşılık gelir; EXC4 ise B seviyesi ve ek bitirme/gereksinimler şeklinde ele alınır. Bu eşleştirme geneldir; kesin seviye, yapısal detay kategorisine ve tasarımcının atadığı koşullara göre değişebileceği için ilgili standardın güncel metninden doğrulanmalıdır.

ISO 3834 ise kaynaklı imalatta kalite gereksinimlerini tanımlayan bir çerçeve sağlar; ISO 5817’nin kusur kabul ölçütleri, bu kalite yönetimi çerçevesi içinde uygulanan somut kabul kriterlerinden biridir. Böylece EN 1090 (yapı imalatı ve CE), ISO 3834 (kaynak kalite yönetimi) ve ISO 5817 (kusur kabul ölçütü) birbirini tamamlayan farklı katmanlardır.

  • EN 1090-2: EXC1 → D, EXC2 → C, EXC3 → B, EXC4 → B ve ek gereksinimler (genel/kavramsal; doğrula)
  • Kesin eşleştirme yapısal detay kategorisine göre değişebilir
  • ISO 3834: kaynaklı imalat kalite yönetimi çerçevesi
  • ISO 5817: bu çerçeve içinde kullanılan kusur kabul ölçütü

ISO 5817 ile Karıştırılmaması Gereken Konular

ISO 5817 yalnızca kaynak kusur kabul kriteridir; kusurun kabul edilebilir olup olmadığını belirler. Kaynakçının ve kaynak prosedürünün (WPS) yeterliliği ayrı bir konudur ve ayrı sayfada ele alınır. Kusurun hangi yöntemle bulunduğu, yani tahribatsız muayene (NDT) yöntemleri (VT, PT, MT, UT, RT) bir başka ayrı konudur ve ayrı sayfada açıklanır. EN 1090 kapsamındaki CE işaretlemesi ve fabrika üretim kontrolü de yine ayrı bir sayfada yer alır.

Bu ayrımı netleştirmek gerekirse: NDT kusuru nasıl bulduğumuz sorusunu; ISO 5817 ise bulunan kusurun kabul edilip edilmediği sorusunu yanıtlar. İkisi aynı süreci besler ama aynı şey değildir. Bir bağlantı önce bir NDT yöntemiyle muayene edilir, ardından bulunan göstergeler seçilen ISO 5817 kalite seviyesine göre değerlendirilir.

  • ISO 5817 = kaynak kusur kabul kriteri (B/C/D): kusur kabul edilir mi?
  • Kaynakçı ve WPS yeterliliği = ayrı konu, ayrı sayfa
  • NDT yöntemleri (VT/PT/MT/UT/RT) = kusuru nasıl buluruz, ayrı sayfa
  • EN 1090 CE ve FPC = ayrı konu, ayrı sayfa

AES’in Rolü ve Kapsam Sınırı

AES (AES Innovation), Türkiye’de TÜRKAK akrediteli A-tipi bir muayene kuruluşudur ve akreditasyonu yalnızca 6.1 Elektrik Tesisatı alanı ile sınırlıdır. Bu içerik, ISO 5817 konusunu tarafsız ve teknik bir çerçeveyle açıklamak amacıyla hazırlanmış bilgilendirme niteliğindedir.

AES bir belgelendirme/onaylanmış kuruluş DEĞİLDİR; kaynakçı veya WPS personel belgelendirmesi ayrı akredite kuruluşların işidir. AES kaynak alanında akreditasyon, belgelendirme veya sertifika hizmeti sunmaz. Kaynak kusur seviyeleri, uygunluk değerlendirmesi ve seviye seçimi gibi konularda somut kararlar, ilgili kapsamda yetkili mühendis teknik değerlendirmesi ile ele alınmalıdır.

  • AES akreditasyonu yalnızca 6.1 Elektrik Tesisatı alanıyla sınırlıdır
  • AES belgelendirme/onaylanmış kuruluş değildir
  • Kaynakçı/WPS personel belgelendirmesi ayrı akredite kuruluşların işidir
  • İçerik bilgilendirme amaçlıdır; karar yetkili mühendis teknik değerlendirmesi ister

İlgili Hizmetler

Sık Sorulan Sorular

ISO 5817’de B, C ve D kalite seviyeleri arasındaki fark nedir?

B en katı seviyedir ve en küçük kusurlara izin verir; C orta seviyedir; D en gevşek (temel) seviyedir ve görece daha büyük kusurlara müsaade eder. Aynı kusur tipi için izin verilen sınır, seviye B’den D’ye doğru genişler.

ISO 5817 alüminyum kaynaklarını kapsar mı?

Hayır. ISO 5817 çelik, nikel, titanyum ve alaşımlarını kapsar; alüminyum ve alaşımları için ayrı bir standart olan ISO 10042 kullanılır. Ayrıca ışın (beam) kaynağı da ISO 5817 kapsamı dışındadır.

ISO 5817 ile NDT (tahribatsız muayene) aynı şey mi?

Hayır. NDT (VT, PT, MT, UT, RT) kusuru nasıl bulduğumuzu belirler; ISO 5817 ise bulunan kusurun seçilen kalite seviyesine göre kabul edilip edilmediğini belirler. Bunlar birbirini tamamlayan ama farklı konulardır ve sitede ayrı sayfalarda ele alınır.

Bir projede hangi kalite seviyesini seçmeliyim?

Seviye, ürünün servis ve yük koşullarına, ilgili uygulama standardına ve sözleşme gereksinimlerine göre belirlenir. Dinamik/yorulma yüklü kritik bağlantılar B’ye doğru daha katı seviye isterken, statik ve kritik olmayan yapılarda D yeterli olabilir. Karar yetkili mühendis teknik değerlendirmesi ile verilmelidir.

EN 1090 uygulama sınıfı ile ISO 5817 seviyesi nasıl ilişkilidir?

EN 1090-2 uygulama sınıflarını kavramsal olarak ISO 5817 seviyelerine bağlar: EXC1 → D, EXC2 → C, EXC3 → B, EXC4 → B ve ek gereksinimler. Bu eşleştirme geneldir; kesin seviye yapısal detay kategorisine göre değişebileceği için standardın güncel metninden doğrulanmalıdır.

AES kaynakçı veya WPS belgelendirmesi yapar mı?

Hayır. AES bir belgelendirme/onaylanmış kuruluş değildir ve akreditasyonu yalnızca 6.1 Elektrik Tesisatı alanıyla sınırlıdır. Kaynakçı veya WPS personel belgelendirmesi ayrı akredite kuruluşların işidir. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır.