OG/YG Şalt Tesisi Periyodik Kontrolü Neden Kritiktir?
Orta gerilim (OG) ve yüksek gerilim (YG) şalt tesisleri, elektrik enerjisinin dağıtım ve iletim noktalarında anahtarlama, koruma ve ölçme işlevlerini üstlenen tesislerdir. Bir işletmenin enerji sürekliliği büyük ölçüde bu hücrelerin sağlıklı çalışmasına bağlıdır; bir kesicinin açamaması, bir ayırıcının yanlış konumu veya bir koruma rölesinin devreye girmemesi hem büyük maddi kayıplara hem de ciddi iş güvenliği risklerine yol açabilir.
Şalt hücrelerinde zamanla oluşan kontak aşınması, gevşeyen bağlantılar, yalıtım bozulması, gaz basıncı kaybı ya da koruma ayarlarındaki sapmalar çoğu zaman gözle fark edilmez. Bu nedenle tesisin belirli aralıklarla, ölçüm ve testlere dayalı olarak kontrol edilmesi; hem yasal bir yükümlülük hem de arızayı önleyen temel bir bakım disiplinidir.
Periyodik kontrol, tesisin o an güvenli ve amacına uygun çalıştığını nesnel verilerle ortaya koymayı ve olası zafiyetleri erken aşamada raporlamayı hedefler.
Kapsamdaki Ekipmanlar: Hücrede Neler Kontrol Edilir?
OG/YG şalt tesisi kontrolü, tek bir cihazı değil, hücre içindeki birbirine bağlı tüm anahtarlama ve koruma zincirini kapsar. Metal-clad ve metal-enclosed tipteki hücreler başta olmak üzere aşağıdaki başlıca ekipmanlar değerlendirilir:
- Kesiciler (vakumlu, SF6 vb.) ve açma-kapama mekanizmaları
- Ayırıcılar ve yük ayırıcıları
- Akım ve gerilim (ölçü) trafoları
- Baralar, bağlantılar ve iletken sistemleri
- Koruma röleleri ve kumanda-kontrol devreleri
- Topraklama sistemi ve topraklama ayırıcıları
- Mekanik ve elektriksel kilitleme (interlock) düzenleri
Yasal Dayanak ve Güncel Mevzuat
Türkiye’de iş ekipmanlarının periyodik kontrolü, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (25.04.2013 tarih ve 28628 sayılı Resmî Gazete) kapsamında düzenlenir. Bu Yönetmelik, 23.12.2025 tarih ve 33116 sayılı değişiklikle güncellenmiştir. Elektrik tesisatı ve bu tesisatta yer alan şalt ekipmanları da periyodik kontrol yükümlülüğü kapsamındadır.
Söz konusu değişiklikle birlikte periyodik kontroller “ekipman muayene kuruluşu” tanımı çerçevesinde ele alınmakta; İSG-KATİP sistemi üzerinden kontrol öncesi (en geç bir gün önce) sözleşme kaydı öngörülmektedir. TÜRKAK’ın TS EN ISO/IEC 17020 kapsamındaki akreditasyona ilişkin geçiş hükümlerinde 1/1/2027 tarihi esas alınmaktadır. Mevzuatın uygulama detayları zaman içinde güncellenebildiğinden, kontrol öncesi yürürlükteki son metnin teyit edilmesini öneririz.
OG/YG tesisleri için ayrıca Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği ve Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği doğrudan ilgilidir; bu düzenlemeler tesisin tasarım, işletme ve topraklama şartlarına ilişkin ölçütleri belirler.
Kontrolde Test Edilenler: Mekanik ve Elektriksel Muayeneler
Şalt tesisi periyodik kontrolü, görsel muayene ile başlar ve ölçümlü testlerle derinleşir. Amaç, hem hücrenin fiziksel/mekanik bütünlüğünü hem de elektriksel performansını değerlendirmektir. Uygulanan başlıca kontroller şunlardır:
- Görsel muayene: kirlenme, korozyon, gevşek bağlantı, mekanik hasar ve etiketleme kontrolü
- Termografik (kızılötesi) inceleme ile sıcak nokta ve aşırı ısınan bağlantıların tespiti
- Kesici mekanik çalışma ve açma-kapama zamanlama (timing) ölçümleri
- Kontak (geçiş) direnci ölçümü
- Yalıtım (izolasyon) direnci ölçümü
- Kilitleme (interlock) düzenlerinin işlevsel doğrulaması
Koruma Röleleri ve Sekonder Enjeksiyon Testleri
Koruma röleleri, bir arıza durumunda kesiciyi doğru zamanda ve doğru koşulda devreye sokarak hem ekipmanı hem de personeli koruyan kritik unsurlardır. Röle ayarlarının zamanla kayması ya da yanlış koordinasyon, korumanın hiç çalışmaması kadar tehlikelidir.
Periyodik kontrolde koruma rölelerinin ayar değerleri, karakteristik eğrileri ve açma davranışı değerlendirilir. Bu değerlendirme, sekonder enjeksiyon testleri ile rölenin gerçek koşullara benzer sinyaller altında beklendiği gibi tepki verip vermediğinin doğrulanmasını içerir. Röle-kesici zincirinin bütünsel işlevi ve koruma koordinasyonu bir arada ele alınır.
Topraklama ve SF6 Gaz Kontrolleri
Topraklama, OG/YG tesislerinde dokunma ve adım gerilimlerini güvenli sınırlarda tutan temel güvenlik bariyeridir. Kontrolde topraklama sürekliliği ve topraklama direnci ölçülür; topraklama ağının ekipmanlara bağlantılarının bütünlüğü doğrulanır. Bu değerlendirmeler Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ve ilgili standartlar çerçevesinde ele alınır.
SF6 yalıtımlı ekipmanlarda ise gaz basıncı ve varsa yoğunluk göstergeleri kontrol edilir; basınç kaybı yalıtım ve söndürme kabiliyetini doğrudan etkilediğinden erken tespit önemlidir. Bu kontroller, ekipman üreticisinin talimatları ve ilgili standartlarla birlikte değerlendirilir.
- TS EN 62271 serisi (yüksek gerilim anahtarlama ve kumanda düzenleri — kesici, ayırıcı, hücre)
- IEC/EN 61936-1 (1 kV üzeri AC kuvvetli akım tesisleri)
- EN 50522 (1 kV üzeri tesislerde topraklama)
- TS EN 62271-1 / TS EN 60694 (genel şartlar)
Kontrol Periyodu ve Kimin Yapması Gerektiği
İş Ekipmanları Yönetmeliği kapsamında elektrik tesisatı ve ekipmanları için genel yaklaşım, aksi belirtilmedikçe yılda en az bir kez periyodik kontroldür. Ancak kesin periyot; ekipman türüne, işletme koşullarına, üretici talimatlarına ve ilgili standartlara göre değişebilir. Kritik veya ağır işletme koşullarındaki tesislerde, risk değerlendirmesi sonucunda daha sık kontrol gerekebilir. Bu nedenle tek ve değişmez bir periyot iddia etmek doğru olmaz; periyot, tesise özgü olarak belirlenmelidir.
Elektrik periyodik kontrolleri, konusunda yetkili elektrik mühendisi tarafından, uygun ölçüm cihazlarıyla ve ilgili standartlara uygun yöntemlerle gerçekleştirilir. Kontrol sonucunda bulguları, ölçüm değerlerini ve değerlendirmeyi içeren bir muayene raporu düzenlenir.
AES Innovation’ın Yetkinliği
AES Innovation, TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında akredite edilmiş bir A Tipi Muayene Kuruluşudur ve akreditasyon alanı elektrik tesisatı muayenelerini (6.1 Elektrik Tesisatı) kapsar. Elektrik periyodik kontrolleri, özellikle topraklama ölçümleri ve termografik inceleme konularındaki uzmanlığımız, OG/YG şalt tesislerinin değerlendirilmesinde doğal bir uzantı oluşturur.
Bu tür kontroller, elektrik mühendisliği yetkinliği gerektiren ileri seviye muayenelerdir. AES Innovation, kontrolleri yetkili elektrik mühendisleri eliyle, ilgili mevzuat ve standartlar çerçevesinde tarafsız biçimde yürütür ve bulguları izlenebilir bir muayene raporu ile ortaya koyar.
Kapanış ve Bilgilendirme Notu
OG/YG şalt tesisi periyodik kontrolü, enerji sürekliliğini korumanın ve iş güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmenin en etkili yollarından biridir. Düzenli, ölçüme dayalı ve raporlanan bir kontrol yaklaşımı, arızaları önlemenin yanı sıra tesisin ömrünü de uzatır.
Bilgilendirme notu: Bu sayfadaki içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve bağlayıcı bir görüş, taahhüt veya mühendislik/hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat metinleri güncellenebildiğinden, uygulamada daima yürürlükteki son yönetmelik ve standart hükümleri ile tesise özgü koşullar esas alınmalıdır. Tesisinize uygun kontrol kapsamı ve periyodu için AES Innovation ile iletişime geçebilirsiniz.
İlgili Hizmetler
Sık Sorulan Sorular
OG/YG şalt tesisi periyodik kontrolü ne sıklıkla yapılmalıdır?
İş Ekipmanları Yönetmeliği kapsamında genel yaklaşım aksi belirtilmedikçe yılda en az bir kez kontroldür. Ancak kesin periyot; ekipman türüne, işletme koşullarına, üretici talimatlarına ve risk değerlendirmesine göre değişebilir. Kritik tesislerde daha sık kontrol gerekebilir; periyot tesise özgü olarak belirlenmelidir.
Şalt hücresi kontrolünde hangi ekipmanlar değerlendirilir?
Kesiciler, ayırıcılar ve yük ayırıcıları, akım/gerilim ölçü trafoları, baralar ve bağlantılar, koruma röleleri, topraklama sistemi ile mekanik ve elektriksel kilitleme (interlock) düzenleri değerlendirilir.
Kontrolde hangi standartlar esas alınır?
Başlıca TS EN 62271 serisi (yüksek gerilim anahtarlama ve kumanda düzenleri), IEC/EN 61936-1 (1 kV üzeri kuvvetli akım tesisleri) ve EN 50522 (1 kV üzeri topraklama) ile TS EN 62271-1 / TS EN 60694 genel şartlar esas alınır. Ayrıca ilgili ulusal yönetmelikler dikkate alınır.
Sekonder enjeksiyon testi nedir ve neden gereklidir?
Sekonder enjeksiyon testi, koruma rölesine gerçek koşullara benzer sinyaller uygulayarak rölenin ayar değerlerine göre beklendiği gibi tepki verip vermediğini doğrulama testidir. Korumanın doğru zamanda ve doğru koşulda devreye girdiğini teyit ettiği için kritiktir.
Kontrolü kim yapabilir?
Elektrik periyodik kontrolleri, konusunda yetkili elektrik mühendisi tarafından, uygun ölçüm cihazları ve ilgili standartlara uygun yöntemlerle yapılır. Kontrol sonucunda bulgu ve ölçüm değerlerini içeren bir muayene raporu düzenlenir.
23.12.2025 mevzuat değişikliği neyi etkiledi?
23.12.2025 tarih ve 33116 sayılı değişiklik, İş Ekipmanları Yönetmeliği’ni güncelledi; periyodik kontroller “ekipman muayene kuruluşu” çerçevesinde ele alınıyor, İSG-KATİP üzerinden kontrol öncesi (en geç bir gün önce) sözleşme kaydı öngörülüyor ve TÜRKAK 17020 akreditasyonuna ilişkin geçişte 1/1/2027 tarihi esas alınıyor. Güncel metnin kontrol öncesi teyit edilmesi önerilir.