Konveyör Sistemleri Neden Periyodik Kontrol Gerektirir?

Konveyör ve bantlı taşıyıcı sistemler; malzemenin sürekli, otomatik ve yüksek hızda taşındığı iş ekipmanlarıdır. Maden, çimento, gıda ve lojistik başta olmak üzere birçok sektörde üretimin belkemiğini oluştururlar. Ancak sürekli hareket halindeki bant, tambur, rulo ve zincir gibi bileşenler; sıkışma, kapılma ve ezilme riskleri barındırır. Bu nedenle sistemin güvenli çalışmaya devam ettiğinin düzenli aralıklarla doğrulanması gerekir.

Zamanla bant hizası bozulabilir, koruyucular sökülebilir, acil durdurma halatları gevşeyebilir ya da elektrik bağlantıları yıpranabilir. Periyodik kontrol, bu tür güvenlik açıklarını bir kaza gerçekleşmeden önce tespit etmeyi amaçlar. Aynı zamanda mevzuatın işverene yüklediği bir yükümlülüktür.

Bu sayfa, konveyör sistemlerinin periyodik kontrolünün kapsamını ve dayanağını tarafsız biçimde açıklamak amacıyla hazırlanmıştır.

Yasal Dayanak ve Güncel Mevzuat

Konveyör sistemlerinin periyodik kontrolü, 25.04.2013 tarih ve 28628 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’ne dayanır. Yönetmeliğin EK-III’ünde yer alan kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrole tabi tutulması zorunludur. Konveyörler, EK-III’te tek başına ayrı bir satır olarak sayılmasa da, iletme (taşıma) ekipmanları genel kapsamında değerlendirilir.

Yönetmelik, 23.12.2025 tarih ve 33116 sayılı değişiklikle güncellenmiştir. Bu değişiklikle birlikte kontrolü yapacak taraf tanımı sadeleştirilmiş; önceki metindeki bazı ifadeler ‘ekipman muayene kuruluşu’ kavramıyla düzenlenmiştir. Ayrıca kontrolü yapacak tarafın İSG-KATİP üzerinden sözleşmesinin en geç kontrolden bir gün önce yapılması gerektiği belirtilmiştir. TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında akredite kuruluşların geçiş sürecinde kabul edileceği, ilgili geçiş düzenlemesinin ise 1/1/2027 tarihine ilişkin olduğu öngörülmüştür.

İşveren, periyodik kontrolün mevzuata uygun aralıklarla ve yetkin kişilerce yaptırılmasından sorumludur. Kontrol sonucunda düzenlenen belge, iş ekipmanının güvenli kullanımına ilişkin teknik değerlendirmeyi içerir.

Kapsamdaki Konveyör ve Taşıyıcı Türleri

Periyodik kontrol kapsamına, farklı çalışma prensiplerine sahip taşıyıcı sistemler girer. Her tür kendine özgü risk noktaları ve kontrol gereksinimleri taşır:

• Bantlı konveyörler: Sürekli bir bant üzerinde dökme veya paketli malzeme taşır; tambur ve bant arasındaki kapılma noktaları kritiktir.
• Zincirli konveyörler: Zincir tahrikiyle çalışır; zincir-dişli kavrama bölgeleri yüksek kapılma riski taşır.
• Rulolu (makaralı) konveyörler: Rulolar arası ve rulo-çerçeve boşluklarında sıkışma riski bulunur.
• Vidalı (helezon) taşıyıcılar: Kapalı bir helezon içinde malzeme iletir; kapak açıklıkları ve besleme ağzı tehlikelidir.
• Pnömatik taşıyıcılar: Malzemeyi hava akımıyla taşır; basınçlı hat ve conta güvenliği öne çıkar.

Güvenlik Riskleri ve Başlıca Kontrol Noktaları

Konveyör kaynaklı iş kazalarının büyük bölümü, hareketli parçalarla temas ve koruyucuların eksikliğinden kaynaklanır. Periyodik kontrolde aşağıdaki risk ve kontrol noktaları sistematik olarak değerlendirilir:

• Sıkışma ve kapılma noktaları (nip points): Tambur-bant, zincir-dişli ve rulo bölgelerinin uygun biçimde korunması.
• Sabit ve hareketli koruyucular: Mevcudiyeti, sağlamlığı ve yerinden kolayca sökülemez oluşu.
• Bant hizası, gergi ve kayma: Bandın merkezde çalışması, gergi sisteminin işlevselliği.
• Tozlanma, taşma ve temizlik erişimi: Bakım-temizlik sırasında güvenli durdurma imkânı.
• Elektrik güvenliği: Motor, tahrik ve pano bağlantılarının, topraklama ve yalıtımın gözle ve işlevsel kontrolü.
• Uyarı ve işaretlemeler: Tehlike levhaları, çalıştırma öncesi sesli/ışıklı ikaz.

Koruyucular ve Acil Durdurma Sistemleri

Konveyör güvenliğinin iki temel unsuru; hareketli parçaları izole eden koruyucular ve tehlike anında sistemi anında durduran acil durdurma tertibatlarıdır. Uzun hatlarda, operatörün hattın herhangi bir noktasından sistemi durdurabilmesi için genellikle acil durdurma-halatı (çekme telli durdurma) sistemi kullanılır. Bu halatın gerginliği, anahtar tetiklemesi ve devre bütünlüğü kontrol edilmelidir.

Ayrıca hat boyunca güvenli kaçış (geçiş) mesafeleri, üzerinden/altından geçiş köprüleri ve devreye alma öncesi ikaz sistemleri değerlendirilir. Bu unsurlar, TS EN 620 (sabit bant konveyörler için güvenlik gereklilikleri), TS EN 619 (mekanik taşıma ekipmanları için güvenlik gereklilikleri) ve TS EN ISO 12100 (makinelerde risk değerlendirme ilkeleri) standartlarının ortaya koyduğu yaklaşımla ele alınır.

Standartlar, kontrol için teknik bir çerçeve sunar; sistemin kendine özgü koşulları ise risk değerlendirmesiyle birlikte değerlendirilir.

Kontrol Periyodu ve Kimin Yapabileceği

İş Ekipmanları Yönetmeliği, kaldırma ve iletme ekipmanları için periyodik kontrolün esas olarak yılda bir defa yapılmasını öngörür. Ancak bu, her koşulda değişmez bir süre değildir: imalatçının kullanım kılavuzunda daha kısa bir aralık belirtilmişse veya ekipmanın kullanıldığı ortama ilişkin risk değerlendirmesi daha sık kontrolü gerektiriyorsa, periyot buna göre kısaltılır. Bu nedenle periyodu dürüstçe ‘yılda bir esas alınır; imalatçı talimatı ve risk değerlendirmesine göre değişebilir’ şeklinde ifade etmek doğrudur. Kesin ve tek bir sabit periyot iddia edilmemelidir.

Konveyör sistemlerinin mekanik güvenliğine ilişkin periyodik kontrol, konuya ilişkin yetkin makine mühendisi tarafından yürütülür. AES Innovation olarak bu hizmet kapsamında, yetkili makine mühendisi tarafından hazırlanan bir teknik rapor düzenlenir. Söz konusu rapor, ekipmanın gözlem ve işlevsel kontrol sonuçlarına dayalı mühendislik değerlendirmesini içerir.

Kontrolü yapacak tarafın İSG-KATİP üzerinden sözleşmesinin, güncel mevzuata uygun olarak kontrol tarihinden en geç bir gün önce yapılmış olması gerekir.

Kontrol Süreci Nasıl İlerler?

Periyodik kontrol, ekipmana ve tesise ilişkin bilgilerin toplanmasıyla başlar; kullanım kılavuzu, önceki kontrol kayıtları ve risk değerlendirmesi gözden geçirilir. Ardından saha incelemesinde konveyörün mekanik, güvenlik ve elektrik güvenliği unsurları gözle ve işlevsel olarak kontrol edilir.

İnceleme sonunda, tespit edilen bulgular ve varsa uygunsuzluklar bir teknik raporda derlenir. Rapor; eksik koruyucular, işlevsiz acil durdurma tertibatları veya bakım gerektiren bileşenler gibi hususları belgeler ve iyileştirme için işverene yol gösterir. Kontrolün güvenli, üretimi aksatmayacak biçimde planlanması için tesisle önceden koordinasyon sağlanır.

Bilgilendirme ve Süreç Desteği

AES Innovation, konveyör ve bantlı taşıyıcı sistemlerin periyodik kontrolü konusunda işletmeleri bilgilendirir ve süreci yetkili makine mühendisi teknik raporuyla destekler. Amaç; ekipmanın güvenli kullanımını doğrulamak, mevzuata uyum sürecinde işverene açık ve tarafsız bir teknik değerlendirme sunmaktır.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve resmî mevzuatın yerine geçmez. İş ekipmanınızın periyodik kontrol yükümlülüğü; ekipman türü, kullanım koşulları ve güncel mevzuat hükümlerine göre farklılık gösterebilir. Kesin yükümlülükler için yürürlükteki mevzuatın güncel metni esas alınmalı ve gerekli durumlarda konusunda yetkin uzmanlardan görüş alınmalıdır.

İlgili Hizmetler

• Makine CE
• Titreşim

Sık Sorulan Sorular

Konveyör sistemleri periyodik kontrole tabi midir?

Evet. Konveyör ve bantlı taşıyıcı sistemler, İş Ekipmanları Yönetmeliği’nin EK-III’ünde yer alan kaldırma ve iletme ekipmanları genel kapsamında değerlendirilir ve periyodik kontrole tabidir. Konveyör, EK-III’te ayrı bir satır olarak açıkça sayılmasa da iletme ekipmanı kapsamına girer.

Konveyörlerin kontrol periyodu ne kadardır?

Kaldırma ve iletme ekipmanları için esas alınan aralık yılda bir defadır. Ancak imalatçının kullanım kılavuzu daha kısa bir süre öngörüyorsa veya risk değerlendirmesi daha sık kontrolü gerektiriyorsa periyot kısaltılır. Bu nedenle tek ve sabit bir süre yerine ekipmana özgü değerlendirme esastır.

Konveyör periyodik kontrolünü kim yapabilir?

Konveyör sistemlerinin mekanik güvenliğine ilişkin periyodik kontrol, konuya yetkin makine mühendisi tarafından yürütülür. AES Innovation bu hizmeti, yetkili makine mühendisi tarafından hazırlanan teknik rapor kapsamında sunar.

Hangi standartlar dikkate alınır?

Değerlendirmede TS EN 620 (sabit bant konveyörler için güvenlik), TS EN 619 (mekanik taşıma ekipmanları için güvenlik) ve TS EN ISO 12100 (makinelerde risk değerlendirme ilkeleri) standartlarının ortaya koyduğu güvenlik yaklaşımı esas alınır.

En sık hangi güvenlik unsurları kontrol edilir?

Sıkışma ve kapılma noktalarındaki koruyucular, acil durdurma-halatı sistemi, bant hizası ve gergi düzeni, kaçış-geçiş mesafeleri ile elektrik güvenliği (topraklama, yalıtım, pano bağlantıları) başlıca kontrol noktalarıdır.

Mevzuattaki güncel değişiklik neyi etkiliyor?

İş Ekipmanları Yönetmeliği, 23.12.2025/33116 sayılı değişiklikle güncellenmiştir. Kontrolü yapacak taraf tanımı ‘ekipman muayene kuruluşu’ kavramıyla düzenlenmiş, İSG-KATİP sözleşmesinin kontrolden en geç bir gün önce yapılması gerektiği belirtilmiş ve TÜRKAK 17020 akreditasyonu için geçiş sürecinde (1/1/2027’ye ilişkin) düzenleme öngörülmüştür.