IEC 60079-0 Nedir? Patlayıcı Ortam Cihazları İçin Genel Şartlar
Kısa yanıt: IEC 60079-0, patlayıcı ortamlarda kullanılan tüm elektrikli ve elektriksiz ekipmanların uyması gereken genel (temel) şartları tanımlayan ana standarttır. Ekipman gruplarını, gaz/toz gruplarını, sıcaklık sınıflarını, koruma seviyelerini (EPL) ve Ex işaretlemesini belirler; diğer tüm 60079 alt standartları bu temelin üzerine kurulur.
Patlayıcı ortam ekipmanları dünyasında her şey IEC 60079-0 ile başlar. Bu standart, bir ekipmanın ‘Ex’ sayılabilmesi için karşılaması gereken ortak kuralları koyar; alev sızdırmazlık (Ex d), artırılmış emniyet (Ex e) veya kendinden emniyet (Ex i) gibi özel koruma yöntemleri ise bu temelin üzerine eklenir. Bu yüzden 60079-0’ı anlamak, bir Ex etiketini doğru okumak ve doğru ekipmanı seçmek için ön koşuldur.
Ekipman Grupları
Standart, ekipmanları kullanılacakları ortama göre üç ana gruba ayırır:
| Grup | Kullanım ortamı |
|---|---|
| Grup I | Yer altı madenleri (grizu/metan) |
| Grup II | Gaz ve buhar içeren yüzey tesisleri (rafineri, kimya, LPG) |
| Grup III | Yanıcı toz içeren ortamlar (gıda, ilaç, ahşap) |
Gaz Grupları ve Patlama Şiddeti
Grup II ekipmanlar, ortamdaki gazın tutuşma kolaylığına göre alt gruplara ayrılır: IIA (propan tipik), IIB (etilen) ve IIC (hidrojen, asetilen — en tehlikelisi). IIC için sertifikalı bir ekipman daha alttaki grupları da kapsar, ama tersi geçerli değildir. Benzer şekilde toz ortamları IIIA (uçuşan lif), IIIB (iletken olmayan toz) ve IIIC (iletken toz) olarak sınıflandırılır.
Sıcaklık Sınıfları (T1–T6)
Ex ekipmanın yüzey sıcaklığı, ortamdaki gazın tutuşma sıcaklığının altında kalmalıdır. Sıcaklık sınıfı bu maksimum yüzey sıcaklığını gösterir:
| Sınıf | Maks. yüzey sıcaklığı |
|---|---|
| T1 | 450 °C |
| T2 | 300 °C |
| T3 | 200 °C |
| T4 | 135 °C |
| T5 | 100 °C |
| T6 | 85 °C |
Örneğin tutuşma sıcaklığı 135 °C olan bir ortamda en az T4 (veya daha güvenli T5/T6) sınıfı ekipman gerekir; T1-T3 ekipman yetersiz kalır.
Koruma Seviyesi (EPL) ve Ex İşaretlemesi
Modern yaklaşımda her ekipmana bir Ekipman Koruma Seviyesi (EPL) atanır: Gaz için Ga/Gb/Gc, toz için Da/Db/Dc (a en yüksek koruma). Bu, ekipmanın hangi bölgede (Zone) kullanılabileceğini doğrudan belirler. Bir Ex etiketinde örneğin ‘Ex db IIC T4 Gb’ ifadesini görürsünüz; bu, alev sızdırmaz (d), IIC gaz grubu, T4 sıcaklık sınıfı ve Gb koruma seviyesi anlamına gelir. AES muayenesinde her ekipmanın işaretlemesinin, kurulduğu bölgenin gerekliliğiyle uyumu doğrulanır.
Sık Sorulan Sorular
IEC 60079-0 tek başına yeterli mi?
Hayır. 60079-0 temel şartları verir; ekipman ayrıca uygulandığı koruma tipinin standardına (örn. 60079-1 alev sızdırmaz, 60079-7 artırılmış emniyet) da uymalıdır.
IIC sertifikalı ekipmanı IIA ortamda kullanabilir miyim?
Evet. En zorlu grup olan IIC için onaylı ekipman, daha az tehlikeli IIB ve IIA ortamlarını da kapsar; ancak tersi mümkün değildir.
Ex Ekipman Uygunluğunuzu Akredite Muayeneyle Doğrulayın
İlgili hizmet: Patlayıcı Ortam (ATEX/Ex-Proof) Muayeneleri.