Japonya PSE İşareti ve DENAN Yasası: Elektrikli Ürün İhracatçısı Türk Üreticiler İçin Rehber

Giriş: Japonya pazarına elektrikli ürün girişinin kapısı

Japonya, elektrikli ve elektronik tüketici ürünleri için dünyanın en yerleşik güvenlik rejimlerinden birine sahiptir. Bir Türk üretici bir güç kaynağı, kablo, priz, aydınlatma armatürü veya ev tipi elektrikli cihaz Japonya’ya göndermek istediğinde, bu ürünün pazara sunulmadan önce PSE (Product Safety of Electrical Appliances and Materials) rejimine uyması gerekir. PSE işareti olmayan kapsam içi bir ürünün Japonya’da satışa sunulması veya satış amacıyla sergilenmesi yasaktır.

PSE rejiminin yasal dayanağı, Japonca kısa adıyla DENAN olarak bilinen ‘Elektrikli Cihazlar ve Malzemeler Güvenlik Yasası’dır (Electrical Appliances and Materials Safety Act, 電気用品安全法, Denki Yōhin Anzenhō). Yasa, Japonya Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı (METI) tarafından yönetilir. Rejimin can alıcı özelliği risk temelli olmasıdır: her ürün aynı yükümlülüklere tabi değildir; ürünün risk düzeyine göre iki farklı işaret ve iki farklı uygunluk yolu devreye girer.

Bu yazı; DENAN Yasası’nın ne olduğunu, elmas ve yuvarlak PSE işaretleri arasındaki farkı, METI’ye yapılan bildirim ve uygunluk sürecini ve tüm bunların Japonya’ya ihracat yapan Türk üretici açısından pratik anlamını nesnel bir dille açıklamayı amaçlar. Somut kategori sınıflandırması ve nihai uyum kararı için daima METI’nin güncel resmi metinlerine başvurulmalıdır.

• PSE = elektrikli cihaz ve malzeme güvenliği işareti; yasal dayanağı DENAN Yasası’dır.
• Yasa METI tarafından yönetilir; kapsam içi ürün PSE işareti olmadan Japonya’da satılamaz.
• Rejim risk temellidir: ürünün riskine göre iki ayrı işaret ve iki ayrı uygunluk yolu vardır.

DENAN Yasası ve PSE işareti nedir?

DENAN Yasası, Japonya’da üretilen veya ithal edilen elektrikli cihaz ve malzemelerin güvenlik gereklerini belirleyen çerçeve yasadır. Yasanın temel mantığı; belirli ürün kategorilerini kapsam altına almak, bu ürünler için teknik güvenlik gereklerini (technical standards) tanımlamak ve ürünlerin bu gereklere uygunluğunu PSE işaretiyle görünür kılmaktır. İşaretlemenin dayanağı, ürünün ilgili teknik standartlara uygunluğunun sağlanmış ve gerekli işletme/bildirim yükümlülüklerinin yerine getirilmiş olmasıdır.

PSE rejimi, güncel biçimiyle 1 Nisan 2001 tarihinde yürürlüğe giren düzenlemeyle bugünkü işaret sistemine (elmas ve yuvarlak PSE) kavuşmuştur; öncesindeki eski işaret sistemi bu tarihte kaldırılmıştır. Rejim, sorumluluğu ürünü Japonya pazarına sunan tarafın üzerine yükler: yerli üretim söz konusuysa üretici, ithalat söz konusuysa ithalatçı ‘Bildirimde Bulunan Tedarikçi’ (Notifying Supplier) sıfatıyla yükümlülükleri üstlenir.

• DENAN, kapsam içi elektrikli ürünler için teknik güvenlik gereklerini ve işaretleme kurallarını belirler.
• Bugünkü elmas/yuvarlak PSE işaret sistemi 1 Nisan 2001’de yürürlüğe girmiştir.
• Yükümlülük, ürünü pazara sunan tarafta (yerli üretici veya ithalatçı) toplanır.

Elmas PSE ve Yuvarlak PSE: iki kategori arasındaki fark

DENAN kapsamındaki ürünler risk düzeyine göre iki gruba ayrılır. Kamuya açık kaynaklara göre toplamda yaklaşık 457 ürün kategorisi kapsam altındadır; bu sayı ve alt dağılımı zaman içinde METI düzenlemeleriyle değişebildiğinden kesin sınıflandırma için resmi liste esas alınmalıdır.

Belirli (Specified) Elektrikli Cihazlar ve Malzemeler, geçmişte kaza kaydı bulunan veya yaralanmaya yol açma olasılığı yüksek görülen daha yüksek riskli ürünlerdir. Bu grup için METI tarafından kayıtlı bir uygunluk değerlendirme kuruluşunun (Registered Conformity Assessment Body) yürüttüğü üçüncü taraf uygunluk değerlendirmesi zorunludur ve uygunluk belgesi alındıktan sonra ürüne elmas (diamond) biçimli PSE işareti iliştirilir. Bu grubun yaygın olarak ~116 kategori içerdiği belirtilir.

Belirsiz (Non-Specified) Elektrikli Cihazlar ve Malzemeler ise daha düşük riskli, çoğu ev tipi ürünü kapsayan gruptur. Bu grupta üçüncü taraf zorunluluğu yoktur; üretici/ithalatçı, ürünün teknik standartlara uygunluğunu kendi öz-beyanı (self-declaration) ile üstlenir ve ürüne yuvarlak/dairesel (round/circle) biçimli PSE işareti iliştirir. Bu grubun yaygın olarak ~341 kategori içerdiği belirtilir. Öz-beyan, uygunluğun sağlanmadığı anlamına gelmez; sorumluluk yalnızca üçüncü taraf yerine tedarikçinin kendisindedir.

• Belirli ürünler (elmas PSE): yüksek riskli; üçüncü taraf uygunluk değerlendirmesi (kayıtlı kuruluş) zorunlu; ~116 kategori.
• Belirsiz ürünler (yuvarlak PSE): daha düşük riskli; öz-beyan yeterli; ~341 kategori.
• Toplam yaklaşık 457 kategori (Aralık 2018 itibarıyla); dağılım METI düzenlemeleriyle değişebilir.
• Öz-beyan yolunda dahi teknik standartlara uygunluk ve kayıt tutma yükümlülüğü sürer.

METI bildirimi ve uygunluk süreci

Elektrikli cihaz veya malzeme üreten ya da ithal eden işletme, faaliyete başladıktan sonra bunu METI’ye bildirmekle yükümlüdür; bu bildirimi yapan taraf yasada ‘Bildirimde Bulunan Tedarikçi’ (Notifying Supplier) olarak adlandırılır. Bildirim, iş türü ve ürün tip sınıflandırması (katashiki dahil) gibi bilgileri içerir. Kamuya açık kaynaklarda bu bildirimin faaliyet başlangıcından itibaren 30 gün içinde yapılması gerektiği belirtilir; kesin süre ve biçim için resmi METI usul metinleri esas alınmalıdır.

Bildirimin ardından tedarikçi, ürünün ilgili teknik standartlara uygunluğunu sağlamak, sevkiyat öncesi zorunlu son muayeneyi (self-inspection) yapmak ve muayene kayıtlarını yasada öngörülen süre boyunca (kaynaklarda 3 yıl olarak belirtilir) saklamakla yükümlüdür. Ürün ‘belirli’ kategorideyse, bu adımlara ek olarak kayıtlı bir uygunluk değerlendirme kuruluşundan üçüncü taraf uygunluk belgesi alınması gerekir. Tüm yükümlülükler yerine getirildikten sonra ürüne doğru tipteki PSE işareti (elmas veya yuvarlak) ve tedarikçi/ithalatçı bilgisi iliştirilir.

• 1) İşletme METI’ye iş bildirimi yapar (Notifying Supplier).
• 2) Ürün ilgili teknik standartlara uygun hale getirilir.
• 3) Sevkiyat öncesi zorunlu son muayene yapılır; kayıtlar saklanır (kaynaklarda 3 yıl).
• 4) ‘Belirli’ üründe kayıtlı kuruluştan üçüncü taraf uygunluk belgesi alınır.
• 5) Doğru PSE işareti ve tedarikçi/ithalatçı bilgisi ürüne iliştirilir.

Türk üreticileri için ne anlama geliyor?

Kritik nokta şudur: DENAN kapsamındaki yasal yükümlülükler (METI bildirimi, PSE işaretleme, kayıt tutma), Japonya’ya ihracatta ürünü ithal eden Japonya’daki taraf üzerinden yürür. İthalat söz konusu olduğunda Bildirimde Bulunan Tedarikçi, Japonya’daki ithalatçıdır; bildirimi yapan, uygunluğu üstlenen ve PSE etiketine kendi bilgisini yazan taraf odur. Yurt dışındaki üreticinin doğrudan ‘notifying supplier’ olarak METI’ye bildirim yapması pratikte söz konusu değildir; bu nedenle Türk üreticinin Japonya’da yerleşik bir ithalatçı/iş ortağıyla çalışması gerekir.

Bu yapı, Türk üreticinin sorumsuz olduğu anlamına gelmez. İthalatçı, uygunluğu ancak üreticiden aldığı test verileri, teknik dosya ve gerektiğinde üçüncü taraf belgeleriyle kanıtlayabilir. Dolayısıyla Türk üretici; ürününün ‘belirli’ mi yoksa ‘belirsiz’ mi kategoride olduğunu erkenden belirlemeli, gerekli test kayıtlarını hazırlamalı ve ‘belirli’ kategorideyse ürünün METI’nin tanıdığı kayıtlı bir uygunluk değerlendirme kuruluşunda test edilmesini planlamalıdır. Bu kuruluşlar ve tanınan test raporu düzenlemeleri METI tarafından belirlenir.

Özetle Japonya’ya elektrikli ürün ihracatında başarı; erken kategori tespiti, sağlam bir teknik dosya, doğru PSE işaretinin (elmas/yuvarlak) seçimi ve Japonya’daki ithalatçıyla koordineli bir uyum planına dayanır. Ürünün CE veya başka bir pazara göre belgelenmiş olması, Japonya teknik standartlarına uygunluğu otomatik olarak sağlamaz; DENAN’ın kendi teknik gerekleri esas alınmalıdır.

• İthalatta yasal yükümlü, Japonya’daki ithalatçıdır (Notifying Supplier); yurt dışı üretici doğrudan bildirim yapmaz.
• Türk üretici, Japonya’da yerleşik bir ithalatçı/iş ortağıyla çalışmalıdır.
• Ürünün ‘belirli’ mi ‘belirsiz’ mi olduğunu erkenden belirleyin; test kayıtlarını ve teknik dosyayı hazırlayın.
• ‘Belirli’ üründe METI-kayıtlı kuruluşta üçüncü taraf test/belge planlanmalıdır.
• CE veya başka belgeler DENAN teknik gereklerini otomatik karşılamaz.

Sık Sorulan Sorular

PSE işareti tam olarak nedir ve hangi yasaya dayanır?

PSE, elektrikli cihaz ve malzemelerin Japonya’nın güvenlik gereklerine uygunluğunu gösteren işarettir. Yasal dayanağı, METI tarafından yönetilen DENAN Yasası’dır (Electrical Appliances and Materials Safety Act). Kapsam içi bir ürün, PSE işareti olmadan Japonya’da satılamaz veya satış amacıyla sergilenemez.

Elmas PSE ile yuvarlak PSE arasındaki fark nedir?

Elmas (diamond) PSE, yüksek riskli ‘belirli’ ürünler içindir ve METI’ye kayıtlı bir kuruluşça üçüncü taraf uygunluk değerlendirmesi zorunludur. Yuvarlak (round/circle) PSE ise daha düşük riskli ‘belirsiz’ ürünler içindir; burada üretici/ithalatçı uygunluğu öz-beyanla üstlenir. Doğru işaretin seçimi ürünün kategorisine bağlıdır.

Türk üretici olarak doğrudan METI’ye bildirim yapabilir miyim?

Uygulamada hayır. İthalat söz konusu olduğunda bildirim ve işaretleme yükümlülüğü, Japonya’daki ithalatçıya (Bildirimde Bulunan Tedarikçi) aittir. Bu nedenle Japonya’da yerleşik bir ithalatçı veya iş ortağıyla çalışmanız gerekir. Üretici olarak siz ithalatçıya test verileri ve teknik dosya sağlarsınız.

Ürünüm CE işaretli; Japonya’da yeniden bir şey yapmam gerekir mi?

Evet. CE veya başka bir pazara göre yapılmış belgelendirme, DENAN’ın kendi teknik gereklerine uygunluğu otomatik olarak sağlamaz. Ürünün Japonya teknik standartlarına göre değerlendirilmesi, doğru PSE işaretinin seçilmesi ve ‘belirli’ kategorideyse üçüncü taraf değerlendirmesi ayrıca gerekir.

Kaç ürün kategorisi PSE kapsamındadır?

Kamuya açık kaynaklara göre toplamda yaklaşık 457 kategori kapsam altındadır (Aralık 2018 itibarıyla); yaygın olarak ~116’sı ‘belirli’ (elmas), ~341’i ‘belirsiz’ (yuvarlak) olarak anılır. Bu sayılar METI düzenlemeleriyle değişebildiğinden, ürününüzün sınıflandırması için daima güncel resmi listeye başvurun.

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş ya da uygunluk değerlendirmesi niteliği taşımaz. Kesin yükümlülükler için ilgili ülkenin güncel resmî kaynakları esas alınmalıdır.