Kaldırma Aksesuarları Neden Muayene Edilir?
Sapanlar, zincirler, çelik halatlar ve bağlantı elemanları; yükü kaldırma ekipmanına (vinç, caraskal, forklift vb.) bağlayan kritik bileşenlerdir. Bu elemanlar sürekli çekme, sürtünme, darbe ve çevresel etkenlere maruz kaldığından zamanla aşınır, deforme olur veya iç yapısında hasar oluşabilir.
Gözle fark edilmeyen bir çatlak, tel kopması veya deformasyon; yükün düşmesine, ciddi iş kazalarına ve maddi hasara yol açabilir. Bu nedenle kaldırma aksesuarlarının belirli aralıklarla, yetkili kişilerce muayene edilmesi hem yasal bir yükümlülük hem de iş güvenliğinin temel bir gereğidir.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; işletmelerin ilgili yönetmelik ve standartları esas alarak kendi süreçlerini planlamasına yardımcı olmayı amaçlar.
- Ani yük düşmesi ve iş kazası riskini azaltma
- Ekipman ömrünü ve güvenli kullanım süresini takip etme
- Yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi
- Bakım ve yenileme kararlarına veri sağlama
Yasal Dayanak ve Güncel Mevzuat
Kaldırma aksesuarlarının periyodik kontrolü, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (Resmî Gazete: 25.04.2013, Sayı: 28628) kapsamında düzenlenir. Yönetmeliğin EK-III bölümü, kaldırma ve iletme ekipmanları ile kaldırma aksesuarlarının periyodik kontrole tabi olduğunu belirtir.
Bu yönetmelik, 23.12.2025 tarih ve 33116 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle güncellenmiştir. Değişiklikle birlikte muayeneyi yürüten kuruluşlar için kullanılan ifade “akredite kuruluş” yerine “ekipman muayene kuruluşu” olarak düzenlenmiş; muayene öncesinde İSG-KATİP üzerinden (en geç bir gün önce) sözleşme yapılması zorunlu hale getirilmiştir.
Geçiş sürecinde, TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında akredite edilmiş kuruluşlar 1/1/2027 tarihine kadar “ekipman muayene kuruluşu” olarak kabul edilmektedir. İşletmelerin en güncel mevzuat metnini ve yürürlük tarihlerini resmî kaynaklardan teyit etmesi önerilir.
- Yönetmelik: İş Ekipmanları Yönetmeliği (RG 25.04.2013/28628)
- Güncelleme: 23.12.2025/33116 sayılı değişiklik
- İSG-KATİP üzerinden sözleşme yükümlülüğü (en geç 1 gün önce)
- İlgili bölüm: EK-III kaldırma aksesuarları
Kapsamdaki Kaldırma Aksesuarları
Periyodik muayene kapsamına giren kaldırma aksesuarları geniş bir ürün grubunu içerir. Bunlar hem yükü taşıyan ana elemanları hem de bağlantı ve tespit elemanlarını kapsar. Her aksesuar türünün kendine özgü aşınma ve hasar davranışı olduğundan, muayene kriterleri de ürün tipine göre farklılaşır.
- Çelik halat sapanlar (tekli ve çok bacaklı)
- Zincir sapanlar (kaldırma sınıfı zincir)
- Tekstil (kolan/yassı dokuma ve yuvarlak) sapanlar
- Kancalar (emniyet mandallı kancalar dahil)
- Mapalar ve kaldırma halkaları
- Şegel / kilit (bağlantı elemanları)
- Çektirme ve gerdirme elemanları
Muayene Kriterleri ve Kullanımdan Çıkarma Esasları
Muayene genellikle görsel inceleme, ölçüsel kontrol ve gerektiğinde fonksiyonel/statik test aşamalarından oluşur. Görsel incelemede aşınma, korozyon, deformasyon, çatlak, tel kopması, ezilme ve ısı hasarı gibi kusurlar aranır. Ölçüsel kontrolde eleman boyutları imalatçı toleransları ve ilgili standart kriterleriyle karşılaştırılır.
Kullanımdan çıkarma (ıskarta) kararı, ilgili standartlarda tanımlanan kriterlere göre verilir. Örneğin çelik halatlarda belirli bir uzunluktaki tel kopma sayısı, zincirlerde baklalarda uzama veya aşınma, tekstil sapanlarda kesik, aşınma veya kimyasal hasar sınır değerleri belirleyicidir. Bu sınırların aşıldığı tespit edilen ekipman kullanımdan çıkarılır.
- Görsel muayene: çatlak, deformasyon, korozyon, tel kopması
- Ölçüsel kontrol: uzama, incelme, aşınma toleransları
- Bağlantı elemanlarında (kanca, şegel) açılma ve deformasyon kontrolü
- Gerektiğinde statik/fonksiyonel test
- Standartlara göre kullanımdan çıkarma (ıskarta) değerlendirmesi
Sapan Türlerine Göre Uygulanan Standartlar
Kaldırma aksesuarlarının muayenesinde, aksesuarın türüne uygun ürün ve kullanım standartları referans alınır. Aşağıdaki standartlar sektörde yaygın olarak kullanılan başlıca kaynaklardandır. İşletmelerin, kullandıkları ekipmana ait güncel standart baskısını esas alması önerilir.
- TS EN 13157 – Elle çalışan kaldırma ekipmanları
- TS ISO 4309 – Çelik halatların kontrolü ve kullanımdan çıkarma kriterleri
- TS EN 818 – Kaldırma amaçlı zincirler ve zincir sapanlar
- TS EN 13414 – Çelik halat sapanlar
- TS EN 1492 – Tekstil (dokuma kolan ve yuvarlak) sapanlar
Muayene Periyodu ve Muayeneyi Kim Yapar?
İş Ekipmanları Yönetmeliği’nde kaldırma aksesuarları için yasal taban, aksi belirtilmedikçe yılda en az bir kez periyodik kontroldür. Kullanım yoğunluğu, çalışma ortamının zorluğu (nem, kimyasal, sıcaklık) veya imalatçı talimatı, muayene sıklığının artırılmasını gerektirebilir. Bu durumlarda periyot, imalatçı talimatları ve risk değerlendirmesi doğrultusunda belirlenir.
Kaldırma aksesuarlarının periyodik kontrolü, İş Ekipmanları Yönetmeliği kapsamında yetkili makine mühendisi tarafından yürütülür ve sonuçları yetkili makine mühendisi teknik raporu ile belgelenir. Bu muayene, makine grubu iş ekipmanlarına yönelik bir kontrol olup TÜRKAK akreditasyon kapsamı dışındadır; dolayısıyla akredite muayene raporu niteliği taşımaz.
AES Innovation, TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında A Tipi Muayene Kuruluşu olarak akredite edilmiştir ve akreditasyon kapsamı yalnızca “6.1 Elektrik Tesisatı” alanıdır. Kaldırma aksesuarları muayenesi bu akreditasyon kapsamının dışında olup ilgili teknik rapor, yetkili makine mühendisi tarafından düzenlenir.
- Yasal taban: yılda en az bir periyodik kontrol
- Yoğun kullanım veya imalatçı talimatıyla daha sık muayene gerekebilir
- Muayeneyi yetkili makine mühendisi yürütür
- Sonuç: yetkili makine mühendisi teknik raporu (akredite muayene raporu değildir)
Kayıt, İşaretleme ve İzlenebilirlik
Her kaldırma aksesuarının benzersiz bir kimliği (etiket, damga veya seri numarası) ve güvenli çalışma yükü (WLL) bilgisi bulunmalıdır. Periyodik muayene sonuçları, ekipmanın izlenebilirliğini sağlayacak şekilde kayıt altına alınır. Bu kayıtlar; ekipmanın geçmişini, kullanımdan çıkarma kararlarını ve bir sonraki muayene tarihini takip etmeyi kolaylaştırır.
İşaretlemesi okunamayan, kimliği belirsiz veya WLL bilgisi kaybolmuş aksesuarların durumu ayrıca değerlendirilir. Düzenli kayıt tutmak, hem iş güvenliği yönetimi hem de denetimlerde ibraz açısından önemlidir.
- Her aksesuara ait benzersiz kimlik ve WLL bilgisi
- Muayene sonuçlarının yazılı kayıt altına alınması
- Bir sonraki muayene tarihinin planlanması
- Kullanımdan çıkarılan ekipmanın kayıt ve etiket takibi
Bilgilendirme Notu
Bu sayfa yalnızca bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır ve bağlayıcı bir yorum veya taahhüt niteliği taşımaz. Standart künyeleri, mevzuat tarihleri ve muayene periyotları zaman içinde değişebileceğinden, işletmelerin en güncel Resmî Gazete metinlerini ve ilgili standart baskılarını esas alması gerekir.
AES Innovation’ın TÜRKAK akreditasyon kapsamı yalnızca “6.1 Elektrik Tesisatı” alanıyla sınırlıdır. Kaldırma aksesuarları muayenesi bu kapsam dışında olup ilgili teknik rapor yetkili makine mühendisi tarafından düzenlenir; söz konusu hizmet akredite muayene, belgelendirme veya CE işareti verme faaliyeti değildir. Ekipmanınıza özel yükümlülükler için ilgili mevzuat ve yetkili teknik personelle iletişime geçmeniz önerilir.
İlgili Hizmetler
Sık Sorulan Sorular
Kaldırma aksesuarları ne sıklıkla muayene edilmelidir?
İş Ekipmanları Yönetmeliği’ne göre yasal taban, aksi belirtilmedikçe yılda en az bir kez periyodik kontroldür. Yoğun kullanım, zorlu çalışma ortamı veya imalatçı talimatı söz konusuysa muayene daha sık yapılabilir; sıklık, risk değerlendirmesi ve imalatçı önerileri doğrultusunda belirlenir.
Bu muayene akredite bir muayene midir?
Hayır. Kaldırma aksesuarları muayenesi makine grubu iş ekipmanlarına yönelik olup TÜRKAK akreditasyon kapsamı dışındadır. Muayene, İş Ekipmanları Yönetmeliği kapsamında yetkili makine mühendisi tarafından yürütülür ve sonuç yetkili makine mühendisi teknik raporu ile belgelenir. AES Innovation’ın akreditasyon kapsamı yalnızca 6.1 Elektrik Tesisatı alanıdır.
Muayenede hangi standartlar dikkate alınır?
Aksesuar türüne göre başlıca TS EN 13157 (elle çalışan kaldırma), TS ISO 4309 (çelik halat kullanımdan çıkarma kriterleri), TS EN 818 (zincir), TS EN 13414 (çelik halat sapan) ve TS EN 1492 (tekstil sapan) standartları referans alınır. İşletmelerin ekipmanlarına ait güncel standart baskısını esas alması önerilir.
Bir sapan hangi durumlarda kullanımdan çıkarılır?
Kullanımdan çıkarma kararı ilgili standartlarda tanımlı sınır değerlere göre verilir. Çelik halatlarda tel kopma sayısı, zincirlerde uzama veya aşınma, tekstil sapanlarda kesik, aşınma veya kimyasal hasar gibi kriterler belirleyicidir. Bu sınırların aşıldığı tespit edilen ekipman kullanımdan çıkarılır.
Muayene sonrası hangi belge düzenlenir?
Muayene sonucunda, ekipmanın durumunu ve tespitleri içeren bir yetkili makine mühendisi teknik raporu düzenlenir. Bu rapor akredite muayene raporu, sertifika veya CE işareti niteliği taşımaz; ekipmanın izlenebilirliği ve iş güvenliği kayıtları için kullanılır.
Kaldırma aksesuarı muayenesini vinç muayenesiyle birlikte yaptırabilir miyim?
Evet. Kaldırma aksesuarları genellikle vinç, caraskal gibi kaldırma makineleriyle birlikte kullanıldığından, periyodik kontrolleri de kaldırma ekipmanı muayeneleriyle birlikte planlamak yaygın ve pratik bir yaklaşımdır. Bu, saha ziyaretlerinin ve kayıt takibinin bütünlük içinde yürütülmesini kolaylaştırır.