<\/p>\n
[ \nTEKN(cid:263)K - YAZI\n]\nPOTANS(cid:263)YEL DENGELEME\nTT Sistemi\nL1 \nL2 \nL3 \nN\nSerdar Paker\nserdar.paker@emo.org.tr\nL1\nL2\nL3\nBinalarda yap\u0131lan topraklama tesisleri incelendi\u011finde \ne\u015fpotansiyel bara olu\u015fturulmas\u0131 kural\u0131na fazla riayet \nedilmedi\u011fi, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan Elektrik Tesislerinde \nTopraklamalar Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nin en \u00f6nemli felsefesi olan \npotansiyel dengeleme kavram\u0131n\u0131n benimsenemedi\u011fi \ng\u00f6r\u00fclmektedir. \u00d6rne\u011fin UPS, bilgisayar, tomografi , \ny\u0131ld\u0131r\u0131m, do\u011falgaz topraklamakar\u0131n\u0131n ayr\u0131 ayr\u0131 \nyap\u0131lmas\u0131 gibi talepler ve imalatlar s\u00fcr\u00fcp gitmektedir. \nTopraklamalar\u0131n ayr\u0131 yap\u0131lmas\u0131 yerine t\u00fcm topraklama \nhatlar\u0131n\u0131n binada olu\u015fturulacak e\u015fpotansiyel barada \ntoplanmas\u0131 y\u00f6netmelik gere\u011fidir. Do\u011falgaz kolon hatt\u0131 \ntopraklamas\u0131nda ise durum daha da tehlikelidir. \u00d6zellikle \ntopraklamas\u0131 bulunmayan ve art\u0131k ak\u0131m anahtar\u0131 (RCD) \ntesis edilmemi\u015f binalarda do\u011fal gaz kolon hatt\u0131n\u0131n kebap \n\u015fi\u015fine benzeyen bir adet \u00e7ubuk ile g\u00fcvenli\u011fe al\u0131nmas\u0131 \nd\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. B\u00f6yle binalar\u0131n gaz alma kontrollar\u0131 \na\u015famas\u0131nda topraklama, e\u015fpotansiyel bara ve art\u0131k \nak\u0131m anahtar\u0131 eksiklerinin tamamlat\u0131lmas\u0131 ile elektriksel \ng\u00fcvenli\u011fin sa\u011flanmas\u0131 f\u0131rsat\u0131 ka\u00e7\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Bu tip \nayr\u0131 ayr\u0131 topraklamalar\u0131 bulunan binalar\u0131 kontrol eden \nveya topraklama \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc i\u00e7in giden meslekta\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n \ny\u00f6netmeli\u011fin uygulanmas\u0131 konusunda \u00e7ok dikkatli \nolmas\u0131 gerekir. \u00d6l\u00e7\u00fcm ve kontrollar elektrik \u00e7arpmas\u0131na \nve yang\u0131n risklerine kar\u015f\u0131 korunma ba\u011flam\u0131nda t\u00fcm bina \nperspektifi nden yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin sadece ayr\u0131 yap\u0131lan \ntopraklaman\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fclmesi \u00fcstelik de \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcn tesisattan \nay\u0131rmadan yap\u0131lmas\u0131 ve herhangi bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma \nyap\u0131lmadan, kendilerince belirlenen bir diren\u00e7 de\u011ferinden \nk\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fer bulunmas\u0131 halinde; \u201cuygun\u201d yorumu \nyap\u0131lmas\u0131 sorumlu bir yakla\u015f\u0131m olmay\u0131p y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki \ny\u00f6netmeli\u011fe de ayk\u0131r\u0131d\u0131r. \n\u015eebeke topraklama \u015fekillerinin temelinde, g\u00f6vde \nk\u0131sa devresi durumunda olu\u015fan hata ak\u0131m\u0131n\u0131n \nkaynak \u00fczerinden gelerek ar\u0131zan\u0131n bulundu\u011fu yol \n\u00fczerindeki devre kesici koruma eleman\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131 \nve ak\u0131m\u0131n kesilmesi prensibi vard\u0131r. \u00dclkemizde TEDA\u015e \n\u015febekelerinden al\u00e7ak gerilim ile enerji alan t\u00fcketicilerin \nTT sistem ba\u011flanmas\u0131 zorunludur. Bu \u015fekilde yayg\u0131n \nolarak kullan\u0131lan TT sisteminde \u00e7evrim devresinin bir \nb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc topra\u011f\u0131n kendisi olu\u015fturmakta; yani devre \ntoprak \u00fczerinden tamamlanmaktad\u0131r. Bu y\u00fczden TT \nsistemde topraklaman\u0131n etkinli\u011fi \u00e7ok \u00f6nemlidir. TN \nsistemlerde ise \u00e7evrim devresinin tamam\u0131 faz ve koruma \nhatlar\u0131 gibi y\u00fcksek iletkenlikli yollardan olu\u015fturulmakta \ntopraklama ve toprak, devrenin i\u00e7inde yer almamaktad\u0131r. \nTT sistemde \u00e7evrime giren topraklamalar\u0131n diren\u00e7leri, \ntoplam \u00e7evrim direncini olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fctmekte bu y\u00fczden \nolu\u015fan hata ak\u0131m\u0131 fazla b\u00fcy\u00fcyememekte, devre kesici \nkoruma elemanlar\u0131 ge\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fmakta, hatta kimi durumlarda \nhi\u00e7 \u00e7al\u0131\u015famamaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin binada yap\u0131lan 5 ohm\u2019luk \nbir topraklama, \u00e7evrim \u00fczerindeki bulunan trafo \nmerkezindeki 3 ohm\u2019luk bir y\u0131ld\u0131z noktas\u0131 topraklamas\u0131 \nile topland\u0131\u011f\u0131nda 8 ohm diren\u00e7 olu\u015fturmakta di\u011fer hat \ndiren\u00e7leri ile trafo empedans\u0131 ihmal edilirse \u00e7evrim ak\u0131m\u0131 \nolarak 230 V \/ 8 ohm = 29 A olu\u015fmaktad\u0131r. Koruman\u0131n \nsa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in bu ak\u0131m\u0131n devre kesici koruma eleman\u0131n\u0131 \nPE\nPE\n\u00e7al\u0131\u015ft\u0131rarak devreyi a\u00e7mas\u0131 beklenmektedir. Ancak sadece \nsigorta ile korunan devrelerde mesela B a\u00e7ma e\u011frisine \nsahip 16A sigorta, 80A\u2019de manyetik a\u00e7ma yapt\u0131\u011f\u0131ndan \nani a\u00e7ma olamayacak sigortan\u0131n termik e\u011frisine g\u00f6re \nuzun s\u00fcre devre a\u00e7\u0131lmayacak tehlike devam edecektir. \nSigortan\u0131n C tipi olmas\u0131 durumunda ise s\u00fcre daha da \nuzayacakt\u0131r. \u00c7evrimdeki topraklama direnci b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e \ndevrenin a\u00e7\u0131lma s\u00fcresi uzayacak, toplam \u00e7evrimin 15 ohm \ngibi belli bir de\u011ferinden sonra a\u00e7ma olmayacak fakat ak\u0131m \nakmaya devam edecektir. Bu tehlikeli durumun bertaraf \nedilmesi ancak art\u0131k ak\u0131m anahtar\u0131 (Piyasadaki ad\u0131 ile \nka\u00e7ak ak\u0131m r\u00f6lesi) kullan\u0131lmas\u0131 ile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu sebeple \nilgili b\u00fct\u00fcn y\u00f6netmelikler TT sistem kullan\u0131lmas\u0131 halinde \nart\u0131k ak\u0131m anahtar\u0131 tesis edilmesini zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. \nZira koruma eleman\u0131n\u0131n e\u015fik ak\u0131m\u0131 (30mA) ge\u00e7ildi\u011finde \na\u00e7ma yap\u0131lacak koruma sa\u011flanacakt\u0131r. Bu ba\u011flamda TT \nsisteminde olu\u015fan koruma a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131k ak\u0131m anahtarlar\u0131 \ntaraf\u0131ndan tamamland\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. \nY\u00f6netmelik gere\u011fi 2 art\u0131k ak\u0131m anahtar\u0131n\u0131n pe\u015fpe\u015fe \nba\u011flanmas\u0131 durumu ise ar\u0131zan\u0131n s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 \nkonusunu yani selektiviteyi g\u00fcndeme getirmektedir. Art\u0131k \nak\u0131m anahtar\u0131 a\u00e7ma karakteristi\u011finde sigortalarda oldu\u011fu \ngibi ters zaman karakteristi\u011fi (yani ak\u0131m\u0131n b\u00fcy\u00fcmesi ile \na\u00e7ma zaman\u0131n\u0131n k\u0131salmas\u0131 durumu) tan\u0131mlanmamaktad\u0131r. \nArt\u0131k ak\u0131m anahtarlar\u0131nda hata ak\u0131m\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne \nba\u011fl\u0131 olmadan, a\u00e7ma e\u015fi\u011fi ge\u00e7ildi\u011finde devre ani olarak \na\u00e7\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin 500mA\u2019lik bir hata ak\u0131m\u0131nda 30mA\u2019lik \nanahtar\u0131n da a\u00e7mas\u0131 300mA\u2019lik anahtar\u0131n da a\u00e7mas\u0131 \nbeklenir. Pe\u015fpe\u015fe ba\u011fl\u0131 bu 2 anahtardan 30mA\u2019lik \nanahtar\u0131n daha \u00f6nce a\u00e7mas\u0131 beklenemez. Daha \ndo\u011frusu bu 2 anahtardan hangisinin daha \u00f6nce a\u00e7aca\u011f\u0131 \nkestirilemez. Bu y\u00fczden pe\u015fpe\u015fe ba\u011fl\u0131 300 mA ve 30 mA \nart\u0131k ak\u0131m anahtarlar\u0131ndan ar\u0131zan\u0131n bulundu\u011fu yere yak\u0131n \nolan \u015falterin daha \u00f6nce a\u00e7mas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in gerideki \n300mA\u2019lik \u015falterin selektif tip se\u00e7ilmesi gerekmektedir. Bu \ntip anahtarlar gecikmeli \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6ndeki ani \u00e7al\u0131\u015fan \nanahtara \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in f\u0131rsat vermektedir. \nY\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki y\u00f6netmeliklerin proje ve tesislerde \nuygulay\u0131c\u0131s\u0131 konumunda olan m\u00fchendislerin bunlar\u0131 \nuygulamakta teredd\u00fct etmemeleri, \u00f6zel \u015fartnamelere \ny\u00f6netmeliklerle \u00e7eli\u015fen maddeler koymamalar\u0131, tart\u0131\u015fmal\u0131 \ndurumlarda sadece y\u00f6netmeliklerden dayanak bulmalar\u0131 \nveya y\u00f6netmeliklerden dayanak istemeleri, tesislerin \nsa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde i\u015fletilmesi ba\u011flam\u0131nda daha bilimsel bir \nyakla\u015f\u0131m olacakt\u0131r.\n17\ni\nE\nk\nm\n2\n0\n0\n7\n \n \n \n \n\f<\/pre>\n
\n